Sławomir Szymanowicz 1, Amelia Zielińska 1, Urszula Koniuch 1
Afiliacje:
1 “Poltegor-Institute” Opencast Mining Institute, Parkowa 25, 51-616 Wroclaw, Poland
* Kontakt / Correspondence: sławomir.szymanowicz@igo.wroc.pl
DOI: 10.15199/17.2025.12.4, GWiTS 12/2025, grudzień 2025
Pobierz w PDF (Open Access)
Streszczenie:
Artykuł przedstawia wyniki wstępnej analizy geologiczno-gospodarczej wybranych składowisk odpadów wydobywczych. Zaproponowano metodykę badań obejmującą rozpoznanie geologiczne, badania laboratoryjne oraz analizę technicznoekonomiczną udostępnienia tzw. złóż antropogenicznych. Wstępne wyniki wskazują na duży potencjał gospodarczego wykorzystania materiałów zwałowych w inżynierii lądowej i wodnej, szczególnie w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym.
Słowa kluczowe: odpady wydobywcze, złoża antropogeniczne, gospodarka o obiegu zamkniętym, geoinżynieria, recykling
Abstract:
The article presents the results of a preliminary geological and economic assessment of selected extractive waste disposal sites. A research methodology has been proposed, encompassing geological investigations, laboratory testing, and a technical and economic analysis of the potential utilization of so-called anthropogenic deposits. The preliminary findings indicate a high potential for the beneficial use of waste dump materials in civil and hydraulic engineering, particularly in the context of a circular economy approach.
Keywords: mining waste, anthropogenic deposits, circular economy, geoengineering, recycling
Literatura
[1] Acordi Juliana, Simão Lisandro, Faraco Morgana N.S., Borgert C.H., Olivo Eduarda F., Montedo Oscar R.K., Raupp-Pereira Fabiano. 2023. „Waste valorization of coal mining waste from a circular economy perspective”. Resources Policy 80.
[2] Adams Tebbatt Katherine, Thorpe Tony, Osmani Mohamed, Thornback Jane. 2017. „Circular economy in construction: current awareness, challenges and enablers”. Waste and Resource Management 170 (1):15–24.
[3] Adiansyah J.S., Rosano M., Biswas W., Haque N. 2017. „Life cycle cost estimation and environmental valuation of coal mine tailings management”. Journal of Sustainable Mining 16: 114–125.
[4] Batog Adam, Hawrysz Marek. 2010. „Przydatność mieszanek popiołowo-gruntowych do budowy nasypów komunikacyjnych”. Górnictwo i Geoinżynieria 34 (2): 69–75.
[5] Beylot A., Muller S., Descat M., Ménard Y., Villeneuve J. 2018. „Life Cycle Assessment of the French Municipal Solid Waste Incineration Sector.” Waste Management 80 (10): 144–153.
[6] Blachowski Jan i in. 2018. „Inwentaryzacja ilości zdeponowanych odpadów eksploatacyjnych powstających przy wydobywaniu i przeróbce surowców skalnych na terenie woj. dolnośląskiego w latach 2010–2016 w czynnych zakładach górniczych”. Raport końcowy, Politechnika Wrocławska.
[7] Caneda-Martínez L., Sánchez J., Medina C., de Rojas M. I. S., Torres J., Frías M. 2019. „Reuse of coal mining waste to lengthen the service life of cementitious matrices”. Cement and Concrete Composites 99: 72–79.
[8] Dziadzio Piotr. 2023. Polityka surowcowa Państwa. Podsumowanie realizacji i wdrażania Polityki Surowcowej Państwa 2050. Warszawa.
[9] Filipowicz Piotr, Borys Marek. 2008. „Wykorzystanie odpadów przemysłowych do budowy i umacniania wałów przeciwpowodziowych”. Rocznik Ochrona Środowiska 10: 633–644.
[10] Geobaza Hałdy. https://cbdgportal.pgi.gov.pl/haldy/ [dostęp: 16.11.2025].
[11] Grodecki Marcin, Pabian Zbigniew, Truty Andrzej, Zapał Arkadiusz. 2001. „Możliwość wykorzystania skały płonnej do nadbudowy wałów przeciwpowodziowych – badania laboratoryjne i analiza numeryczna”. XIII Konferencja Naukowa: Metody komputerowe w projektowaniu i analizie konstrukcji hydrotechnicznych, Korbielów.
[12] Kania Marcin, Zielińska Amelia, Pomorski Andrzej, Gunia Piotr, Majcher Arkadiusz. 2021. „Badania mineralogiczno-petrograficzne i chemiczne gnejsu jako klucz do racjonalnej gospodarki złożem”. Górnictwo Odkrywkowe 62 (3): 4–18.
[13] Kawalec Bogdan. 2007. „Badania laboratoryjne i polowe gruntów gruboziarnistych na przykładzie odpadów kopalnianych”. Inżynieria Środowiska 54: 37–46.
[14] Kokesz Zbigniew, Mucha Jacek. 2010. „Dokumentowanie złóż antropogenicznych na przykładzie wybranych składowisk odpadów przemysłu górniczego”. Górnictwo Odkrywkowe 51 (2): 17–24.
[15] Kudełko Jan, Nitek Dorota. 2011. „Wykorzystanie odpadów z działalności górniczej jako substytutów surowców mineralnych”. Cuprum 3 (60): 51–63.
[16] Lottermoser B. G. 2011. „Recycling, reuse and rehabilitation of mine wastes”. Elements 7 (6): 405–410.
[17] Nieć Marek. Zasady dokumentowania złóż kopalin stałych. Warszawa 1999, 2002: Ministerstwo Środowiska, Komisja Zasobów Kopalin.
[18] Nieć Marek, Radwanek-Bąk Barbara. 2014. Ochrona i racjonalne wykorzystanie złóż kopalin. IGSMiE PAN; PIG-PIB; Komitet Zrównoważonej Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN, Kraków.
[19] Nieć Marek, Sobczyk J. 2017. „Polskie zasady dokumentowania i klasyfikacji zasobów”. Górnictwo Odkrywkowe 58 (4): 34–37.
[20] Skarżyńska Krystyna M. 1997. Odpady powęglowe i ich zastosowanie w inżynierii lądowej i wodnej. Wydawnictwo Akademii Rolniczej, Kraków.
[21] Sybilski Dariusz, Duszyński Andrzej, Wileński Piotr, Kraszewski Cezary, Pachowski Jan. 2004. „Ocena i badania wybranych odpadów przemysłowych do wykorzystania w konstrukcjach drogowych”. Instytut Badawczy Dróg i Mostów, Warszawa.
[22] Tam V.W.Y. 2018. „Economic comparison of concrete recycling: A case study approach.” Resources, Conservation and Recycling 52 (5): 821–828.
[23] Uberman Ryszard. 2012. „Złoża antropogeniczne – problem wirtualny czy realny?”. Górnictwo Odkrywkowe 53 (1–2): 5–8.
[24] Villeneuve J., Muller S., Laurent F. 2018. Monetarization of externalities:the case of mineral resources extraction and use. Raport BRGM MODEXT (BRGM/RC-68291-FR).
[25] Witt Andrzej, Schmidt Zbigniew, Pomorski Andrzej, Majcher Arkadiusz. 2015. „Potencjalne kierunki zagospodarowania kopalin skalenionośnych wraz z produktami słabozbywalnymi powstającymi w procesie produkcyjnym kopalni gnejsu ‘Doboszowice 1’”. Górnictwo Odkrywkowe 56 (6): 55–62.
[26] Witt Andrzej, Schmidt Zbigniew, Pomorski Andrzej. 2016. „Aktualne kierunki wykorzystania gnejsów ze złóż dolnośląskich i opolskich oraz perspektywy zastosowania ich w nowych gałęziach przemysłu”. Górnictwo Odkrywkowe 57 (1–2): 47–57.
[27] Wójcik Jan. 2012. „Wałbrzyskie hałdy i osadniki kopalniane jako źródło surowców wtórnych – wstępne wyniki inwentaryzacji”. Przegląd Geologiczny 60 (4): 212–219.
[28] Wójcik Jan. 2018. „Tereny pokopalniane Zagłębia Wałbrzyskiego 20 lat po zamknięciu kopalń węgla”. Przegląd Geograficzny 90 (2): 267–290.
[29] Wowkonowicz Paweł, Bojanowicz-Bablok Anna, Gworek Barbara. 2018. „Wykorzystanie odpadów z przemysłu wydobywczego i hutnictwa w drogownictwie”. Rocznik Ochrona Środowiska 20 (2): 1335–1349.
[30] Zielińska Amelia 2024. „Wymywanie metali ciężkich z odpadów pobranych z hałdy wałbrzyskiej – badania wstępne”. Górnictwo Odpadowe 64(3): 4–8.