{"id":4147,"date":"2026-10-25T12:05:27","date_gmt":"2026-10-25T12:05:27","guid":{"rendered":"https:\/\/gwits.pl\/?p=4147"},"modified":"2026-10-28T07:52:53","modified_gmt":"2026-10-28T07:52:53","slug":"1065545gwits20261002","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gwits.pl\/en\/1065545gwits20261002\/","title":{"rendered":"Poprzeczna przeszkoda w kanale deszczowym \u2013 studium przypadku ku przestrodze \/ Transverse obstacle in a stormwater sewer \u2013 a cautionary case study"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

Ma\u0142gorzata Kuty\u0142owska \"ORCID<\/em><\/a>1*<\/sup><\/em><\/p>\n\n\n\n

Afiliacja<\/summary>\n

1<\/sup> Wydzia\u0142 In\u017cynierii \u015arodowiska, Politechnika Wroc\u0142awska
* Kontakt \/ Correspondence: malgorzata.kutylowska@pwr.edu.pl<\/a><\/p>\n<\/details>\n\n\n\n


DOI: 10.65545\/GWITS.2026.10.03<\/strong>, GWiTS 10\/2026, pa\u017adziernik 2026<\/p>\n\n\n\n

Pobierz PDF<\/a> (Open Access)<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Streszczenie:<\/strong>
W pracy ukazano nieprawid\u0142owo wykonan\u0105 inwestycj\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na przecisku rury gazowej w poprzek istniej\u0105cego betonowego kana\u0142u deszczowego. Nieprawid\u0142owo\u015b\u0107 zosta\u0142a zaobserwowana podczas rutynowej kontroli wykonanej metod\u0105 inspekcji telewizyjnej. Zwr\u00f3cono uwag\u0119 na zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z takiej sytuacji i wskazano na mo\u017cliwo\u015bci poprawy w przysz\u0142o\u015bci w celu unikni\u0119cia podobnych zdarze\u0144. Zaznaczono, i\u017c kluczow\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni nadz\u00f3r budowlany, kt\u00f3ry powinien na bie\u017c\u0105co monitorowa\u0107 przebieg prac budowlanych. Natomiast kamerowanie kanalizacji powinno odbywa\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w sytuacji prowadzenia w pobli\u017cu innych prac budowlanych, aby jak najszybciej zlokalizowa\u0107 nieprawid\u0142owo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa kluczowe:<\/strong> beton, bezpiecze\u0144stwo, odpowiedzialno\u015b\u0107, przew\u00f3d gazowy<\/em><\/p>\n\n\n\n

Abstract:
<\/strong>This paper presents a case of a poorly executed project involving the pipe-jacking of a gas line across an existing concrete stormwater sewer. The defect was detected during a routine CCTV inspection. The risks associated with this situation are highlighted, and potential improvements for future projects are suggested to prevent similar incidents. Emphasis is placed on the crucial role of construction supervision in continuously monitoring the progress of construction work. Furthermore, it is noted that sewer inspections using camera equipment should also be conducted when other construction activities are taking place nearby, in order to detect any irregularities as quickly as possible.<\/p>\n\n\n\n

Keywords:<\/strong> concrete, safety, responsibility, gas pipe<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

1. Wprowadzenie<\/h3>\n\n\n\n

W ostatnich latach zagadnienie bezpiecze\u0144stwa jest szeroko dyskutowane zar\u00f3wno w codziennych rozmowach, jak i w opracowaniach naukowych maj\u0105cych na celu usystematyzowanie tej problematyki [1, 2]. Dodatkowo powstaj\u0105 opracowania dotycz\u0105ce ochrony i bezpiecznego dzia\u0142ania infrastruktury krytycznej w skali ca\u0142ego kraju [3], r\u00f3wnie\u017c w kontek\u015bcie odporno\u015bci cybernetycznej [4] i wp\u0142ywu ewentualnych awarii informatycznych na bezpiecze\u0144stwo dzia\u0142ania system\u00f3w wodoci\u0105gowych [5].<\/p>\n\n\n\n

W przypadku sieci kanalizacyjnych ju\u017c kilka lat temu zosta\u0142y opracowane i om\u00f3wione metody oceny ryzyka awarii przewod\u00f3w [6] z uwzgl\u0119dnieniem r\u00f3wnie\u017c wyst\u0119puj\u0105cych osad\u00f3w [7]. Ponadto bezpiecze\u0144stwo funkcjonowania kanalizacji deszczowej i system\u00f3w odwodnienia zwi\u0105zane jest z prawid\u0142owym oszacowanie ilo\u015bci opad\u00f3w [8], co pozwoli unikn\u0105\u0107 przeci\u0105\u017cenia sieci i wyla\u0144 na powierzchni\u0119 terenu. Niestety przeci\u0119tny u\u017cytkownik nie zdaje sobie sprawy, co tak naprawd\u0119 dzieje si\u0119 pod ziemi\u0105 i niekiedy sam przyczynia si\u0119 do nieprawid\u0142owego dzia\u0142ania kanalizacji (g\u0142\u00f3wnie przewody \u015bciekowe i og\u00f3lnosp\u0142awne), co w formie popularnonaukowej zosta\u0142o zaprezentowane na stronie internetowej Miejskiego Przedsi\u0119biorstwa Wodoci\u0105g\u00f3w i Kanalizacji w Rzeszowie [9]. Natomiast w tym artykule aspekt bezpiecze\u0144stwa zostanie om\u00f3wiony w kontek\u015bcie nie tyle niefrasobliwo\u015bci, ale wr\u0119cz podej\u015bcia podpadaj\u0105cego pod kodeks karny. Niniejsza praca jest kolejn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 z serii dotycz\u0105cej ciekawych, a zarazem niebezpiecznych przypadk\u00f3w zaobserwowanych podczas inspekcji telewizyjnej przeprowadzanej w ramach planowych prac zespo\u0142u zajmuj\u0105cego si\u0119 kamerowaniem kanalizacji w miejskim przedsi\u0119biorstwie komunalnym. Dwa wcze\u015bniejsze opracowania [10, 11] dotyczy\u0142y nag\u0142ego zawa\u0142u kana\u0142u w trakcie inspekcji oraz deformacji tworzywowego kana\u0142u po kr\u00f3tkim czasie eksploatacji. Natomiast celem tej pracy jest ukazanie sytuacji skrajnie gro\u017anego sposobu rozwi\u0105zania skrzy\u017cowania dw\u00f3ch podziemnych ruroci\u0105g\u00f3w (kana\u0142 deszczowy i gazoci\u0105g). Poza aspektami czysto technicznymi artyku\u0142 ma na celu zwr\u00f3cenie uwagi na konieczno\u015b\u0107 odpowiedzialnego nadzoru i odbioru prac wykonawczych w miejscach, w kt\u00f3rych mamy do czynienia z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 ewentualnej kolizji z istniej\u0105c\u0105 infrastruktur\u0105 podziemn\u0105. Ponadto celem jest wskazanie na potencjalne zagro\u017cenia i ich skutki oddzia\u0142uj\u0105ce na mieszka\u0144c\u00f3w i ca\u0142\u0105 okolic\u0119 w pobli\u017cu zaobserwowanej nieprawid\u0142owo\u015bci w dzia\u0142aniu r\u00f3\u017cnego typu ruroci\u0105g\u00f3w, zw\u0142aszcza je\u015bli jednym z przewod\u00f3w jest gazoci\u0105g. Nale\u017cy oczywi\u015bcie podkre\u015bli\u0107 ju\u017c na wst\u0119pie, \u017ce taka sytuacja, jak opisana poni\u017cej nie powinna by\u0142a si\u0119 zdarzy\u0107, gdy\u017c jest to z\u0142amanie wszelkich standard\u00f3w i moim zdaniem powinno to grozi\u0107 nawet odpowiedzialno\u015bci\u0105 karn\u0105. Opisywany przypadek kolizji dw\u00f3ch sieci ma s\u0142u\u017cy\u0107 jako przyk\u0142ad ogromnych b\u0142\u0119d\u00f3w i delikatnie m\u00f3wi\u0105c zaniedba\u0144 oraz powinien by\u0107 przestrog\u0105 dla wszystkich, pocz\u0105wszy od projektant\u00f3w, poprzez wykonawc\u00f3w i eksploatator\u00f3w sieci, a sko\u0144czywszy nawet na zwyk\u0142ych u\u017cytkownikach infrastruktury komunalnej. Zw\u0142aszcza, \u017ce ta ostatnia grupa nie zdaje sobie niemal wcale sprawy, \u017ce mo\u017ce chodzi\u0107 po dos\u0142ownie tykaj\u0105cej bombie w postaci \u017ale wykonanych rob\u00f3t in\u017cynierskich, kt\u00f3re na powierzchni wcale nie s\u0105 uwidocznione. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce podobnych przypadk\u00f3w nie ma prawie wcale w skali ca\u0142ego kraju, jednak\u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 i dzia\u0142anie w\u0142a\u015bnie ku przestrodze sk\u0142oni\u0142o do podj\u0119cia tego jak\u017ce wa\u017ckiego, acz troch\u0119 niewygodnego tematu.<\/p>\n\n\n\n

2. Metodyka bada\u0144 i poligon badawczy<\/h3>\n\n\n\n

Analizowany odcinek kanalizacji deszczowej zlokalizowany jest w pewnej cz\u0119\u015bci miasta. Z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie mog\u0105 zosta\u0107 podane zbyt szczeg\u00f3\u0142owe dane dotycz\u0105ce lokalizacji i prac naprawczych oraz post\u0119powa\u0144 wyja\u015bniaj\u0105cych, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce po kamerowaniu i obejmowa\u0142y rozwi\u0105zanie problemu ewidentnej kolizji dw\u00f3ch sieci infrastruktury podziemnej (kanalizacja deszczowa i sie\u0107 gazowa). Asfaltowa ulica, pod kt\u00f3r\u0105 znajduje si\u0119 kana\u0142 deszczowy, jest w\u0105sk\u0105 osiedlow\u0105 drog\u0105, na kt\u00f3rej ledwo mieszcz\u0105 si\u0119 dwa samochody, i kt\u00f3rej stan techniczny przedstawiony jest na rysunku 1. Pobocze jest nieutwardzone, a niecki terenowe gromadz\u0105 wod\u0119 opadow\u0105 (rys. 1a), co ju\u017c na pierwszy rzut oka wskazuje na nieprawid\u0142owe odprowadzenie w\u00f3d opadowych z ulicy. Ponadto analiza rys. 1b wskazuje na wielkie zaniedbania w sposobie eksploatacji wpust\u00f3w deszczowych. Okoliczna zabudowa stanowi domy jednorodzinne zar\u00f3wno poniemieckie, jak i nowsze z lat 70\u201380. XX w. To rozr\u00f3\u017cnienie na lata budowy ma znaczenie w kontek\u015bcie zaobserwowanej w trakcie bada\u0144 przeszkody we wn\u0119trzu kana\u0142u deszczowego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rys. 1. Lokalizacja kanalizacji; a) osiedlowa uliczka, b) wpust deszczowy (\u017ar\u00f3d\u0142o: Google Maps)
Fig. 1. Stormwater sewer localization; a) neighborhood street, stormwater inlet (source: Google Maps)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W tabeli 1 zestawiono podstawowe parametry techniczne badanego odcinka sieci deszczowej. Badaniu pod spadek zosta\u0142 poddany betonowy kana\u0142 o \u015brednicy 0,2 m. Inspekcja telewizyjna w ramach typowej inwentaryzacji sieci i obserwacje nieprawid\u0142owo\u015bci opisanych w dalszej cz\u0119\u015bci pracy zosta\u0142y wykonane w trzeciej dekadzie kwietnia w czasie pogody bezdeszczowej. W dniu inspekcji telewizyjnej temperatura powietrza by\u0142a wyj\u0105tkowo wysoka (ok. 27\u00b0C), natomiast pod wiecz\u00f3r nad miastem przeszed\u0142 front burzowy, po kt\u00f3rym temperatura spad\u0142a do ok. 12\u00b0C. W ca\u0142ym kwietniu tamtego roku temperatury waha\u0142y si\u0119 w granicach od kilku do niemal 30\u00b0C. Nie odbiega\u0142y one w swoich warto\u015bciach od temperatur z wielolecia 1991\u20132020. W ca\u0142ym miesi\u0105cu us\u0142onecznienie wynosi\u0142o ok. 160 h, a suma miesi\u0119cznych opad\u00f3w nie przekroczy\u0142a 40 mm i nie wykazywa\u0142a anomalii w stosunku do okresu 1971\u20132000 [12]. Badaniu poddany by\u0142 odcinek o ca\u0142kowitej d\u0142ugo\u015bci 39,8 m. Jednak pomiar zosta\u0142 zako\u0144czony ju\u017c w odleg\u0142o\u015bci 3,8 m od studzienki pocz\u0105tkowej ze wzgl\u0119du na brak mo\u017cliwo\u015bci przej\u015bcia kamery, co dok\u0142adnie zostanie om\u00f3wione poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

Tabela 1. Dane badanego odcinka kana\u0142u deszczowego \u017ar\u00f3d\u0142o: przedsi\u0119biorstwo komunalne
Table 1. Data of inspected stormwater sewer section source: municipal company<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D\u0142ugo\u015b\u0107 pomiaru<\/td>Nawierzchnia, umiejscowienie<\/td>Typ, Wymiar, [m]<\/td>Materia\u0142<\/td>Kierunek pomiaru<\/td>Studzienka pocz. D=1 m, stopnie z\u0142azowe<\/td>Rodzaj badania<\/td><\/tr>
3,82<\/td>asfalt, jezdnia<\/td>ko\u0142owy; 0,2<\/td>beton<\/td>pod spadek<\/td>stan dostateczny, stopnie skorodowane<\/td>inwentaryzacja<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

Kanalizacja deszczowa zosta\u0142a u\u0142o\u017cona w tym miejscu kilkadziesi\u0105t lat temu, co zbieg\u0142o si\u0119 z rozwojem zabudowy mieszkalnej przy tej ulicy. Warto w tym miejscu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, i\u017c wed\u0142ug obecnie obowi\u0105zuj\u0105cych wytycznych minimalna \u015brednica kana\u0142u deszczowego wynosi 0,4 m (w szczeg\u00f3lnych przypadkach 0,3 m) [13], co wynika ze zmian w strukturze i intensywno\u015bci opad\u00f3w w ostatnich dziesi\u0119cioleciach. Na rysunku 2 przedstawiono widok studzienki od do\u0142u. Jest ona w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci murowana, co r\u00f3wnie\u017c potwierdza czas wykonania sieci kanalizacyjnej, gdy\u017c obecnie zgodnie z wytycznymi [14] zaleca si\u0119 ca\u0142kowicie prefabrykowane betonowe studnie lub, w uzasadnionych sytuacjach, wykonane z GRP lub tworzyw sztucznych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rys. 2. Studzienka (\u017ar\u00f3d\u0142o: przedsi\u0119biorstwo komunalne)
Fig. 2. Manhole (source: municipal company)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

3. Wyniki i dyskusja<\/h3>\n\n\n\n

W tabeli 2 zestawiono pozosta\u0142e zaobserwowane nieprawid\u0142owo\u015bci, zanim pomiar zosta\u0142 uko\u0144czony. Na rysunku 3 ukazano p\u0119kni\u0119cia struktury kana\u0142u przed przeszkod\u0105 w postaci przecisku innego ruroci\u0105gu.<\/p>\n\n\n\n

Tabela 2. Wyniki inspekcji odcinka kana\u0142u deszczowego \u017ar\u00f3d\u0142o: przedsi\u0119biorstwo komunalne
Table 2. Inspection results\u2019 of stormwater sewer section source: municipal company<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lp.<\/td>Odleg\u0142o\u015b\u0107, [m]<\/td>Nieprawid\u0142owo\u015b\u0107<\/td>Kierunek<\/td><\/tr>
1.<\/td>0,5<\/td>p\u0119kni\u0119cie pod\u0142u\u017cne, d\u0142. 20 cm, <3 mm<\/td>sklepienie<\/td><\/tr>
2.<\/td>3,45<\/td>p\u0119kni\u0119cie pod\u0142u\u017cne, <3 mm<\/td>lewo<\/td><\/tr>
3.<\/td>3,82<\/td>ubytek skorupy, wystaj\u0105ca przeszkoda do 10%<\/td>lewo, prawo<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Rys. 3. P\u0119kni\u0119cie pod\u0142u\u017cne; a) nr 1, b) nr 2 (\u017ar\u00f3d\u0142o: przedsi\u0119biorstwo komunalne)
Fig. 3. Longitudinal crack; a) No. 1, b) No. 2 (source: municipal company)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wystaj\u0105ca przeszkoda w punkcie 3 w tabeli 2 to jest przecisk rury gazowej w poprzek kana\u0142u deszczowego, co zosta\u0142o zobrazowane z kilku perspektyw na rysunku 4.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rys. 4. Przecisk rury gazowej w poprzek kana\u0142u deszczowego (\u017ar\u00f3d\u0142o: przedsi\u0119biorstwo komunalne)
Fig. 4. Gas pipe jacking across stormwater sewer (source: municipal company)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

P\u0119kni\u0119cia pod\u0142u\u017cne (rys. 3) po latach eksploatacji mog\u0105 propagowa\u0107 i tym samym spowodowa\u0107 ca\u0142kowit\u0105 destrukcj\u0119 struktury tego odcinka kanalizacji, a w konsekwencji nawet zawalenie si\u0119 fragmentu przewodu. Niebezpieczne jest to zw\u0142aszcza w niedalekiej odleg\u0142o\u015bci od przecisku (rys. 3b i 4c), gdy\u017c wraz ze zniszczeniem kana\u0142u deszczowego katastrofa budowlana grozi r\u00f3wnie\u017c ruroci\u0105gowi gazowemu. A jakie mog\u0105 by\u0107 dalsze skutki takiej sytuacji? To jest pytanie retoryczne, na kt\u00f3re i tak ka\u017cdy zna odpowied\u017a. Na rys. 4a zauwa\u017calne jest odbicie \u015bwiat\u0142a, st\u0105d \u017c\u00f3\u0142ta rura gazowa widoczna jest w lustrze \u015bciek\u00f3w. Natomiast na rys. 4b na \u015bcianach kana\u0142u widoczne s\u0105 odbicia \u015bwiat\u0142a generowanego przez kamer\u0119 inspekcyjn\u0105, kt\u00f3rej g\u0142owica by\u0142a odchylona (st\u0105d wra\u017cenie u\u0142o\u017cenia ruroci\u0105gu w poprzek z pewnym spadkiem).<\/p>\n\n\n\n

Analizuj\u0105c kadry zbli\u017cenia (rys. 4d\u2013h), mo\u017cna zastanawia\u0107 si\u0119, jak w og\u00f3le mog\u0142o doj\u015b\u0107 do takiej sytuacji, jak komu\u015b mog\u0142o w og\u00f3le przyj\u015b\u0107 do g\u0142owy wykonanie takiego przecisku. Z uwagi na wymiar kana\u0142u deszczowego i wielko\u015b\u0107 przeszkody zlokalizowanej w poprzek kanalizacji mo\u017cna wnioskowa\u0107, \u017ce rura gazowa stanowi przy\u0142\u0105cze do jednego z okolicznych dom\u00f3w, a nie fragment sieci przesy\u0142owej. G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 u\u0142o\u017cenia i przykrycie przedmiotowego odcinka kana\u0142u deszczowego wynosi\u0142y odpowiednio 1,75 m i 1,55 m. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi do projektowania Polskiej Sp\u00f3\u0142ki Gazownictwa [15] minimalne przykrycie przy\u0142\u0105cza gazowego wynosi 0,6 m. Natomiast w miejscach skrzy\u017cowa\u0144 z inn\u0105 infrastruktur\u0105 podziemn\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy powierzchni\u0105 zewn\u0119trznej \u015bcianki gazoci\u0105gu a skrajnym elementem uzbrojenia terenu nie mo\u017ce by\u0107 mniejsza ni\u017c 0,2 m [15]. Wytyczne te w tre\u015bci powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na Rozporz\u0105dzenie Ministra Gospodarki z 2013 r. Analizowany przypadek przecisku zosta\u0142 zauwa\u017cony podczas inspekcji telewizyjnej wykonanej p\u00f3\u017aniej ni\u017c w 2013 roku. Jednak samo wykonanie przy\u0142\u0105cza gazowego, a wcze\u015bniej budowa kanalizacji mia\u0142y miejsce du\u017co wcze\u015bniej ni\u017c kilkana\u015bcie lat temu. Jednak na pewno nigdy nie by\u0142o mo\u017cliwe (nawet zag\u0142\u0119biaj\u0105c bardziej przew\u00f3d gazowy z uwagi na lokaln\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 przemarzania gruntu), aby roboty podziemne wykonane zosta\u0142y w taki spos\u00f3b, jak pokazano na rys. 4. Ze wzgl\u0119du na delikatno\u015b\u0107 omawianej materii postawione zostan\u0105 jedynie hipotezy badawcze zwi\u0105zane z tak niebezpieczn\u0105 kolizj\u0105 dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w sieci podziemnych.<\/p>\n\n\n\n

Na rysunkach 4e i 4f dok\u0142adnie wida\u0107 pokruszone kawa\u0142ki betonu i kamienie, kt\u00f3re naciskaj\u0105 na konstrukcje rury gazowej. Po wielu latach eksploatacji taki nacisk mo\u017ce spowodowa\u0107 rozszczelnienie przewodu gazowego (powstanie dziura w strukturze rury), co w konsekwencji stanowi zagro\u017cenie wybuchem. Ponadto na zdj\u0119ciach (rys. 4d i 4g) zauwa\u017calna jest zmiana w strukturze betonu (ja\u015bniejsze fragmenty) w miejscu \u201epo\u0142\u0105czenia\u201d z przewodem gazowym, co lokalnie powoduje os\u0142abienie konstrukcji kana\u0142u i r\u00f3wnie\u017c stanowi zagro\u017cenie, \u017ce po pewnym czasie eksploatacji to s\u0142absze ogniwo ulegnie pokruszeniu.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna zatem zastanawia\u0107 si\u0119, czy jest to przy\u0142\u0105cze do domu poniemieckiego, kt\u00f3ry zosta\u0142 pod\u0142\u0105czony do sieci w chwili budowy na tym osiedlu sieci gazowej, kt\u00f3ra powstawa\u0142a niemal r\u00f3wnolegle do zabudowy mieszkalnej sprzed kilkudziesi\u0119ciu lat. Je\u015bli tak, to dlaczego inwestor, projektant i wykonawca nie uwzgl\u0119dnili istniej\u0105cej wcze\u015bniej lub u\u0142o\u017conej w podobnym czasie kanalizacji deszczowej. Czy plany uzbrojenia podziemnego nie by\u0142y znane? Czy mo\u017ce sie\u0107 kanalizacyjna nie zosta\u0142a prawid\u0142owo naniesiona na mapy? Czy raczej po prostu podczas wykonywania przy\u0142\u0105cza nikt nie zwraca\u0142 \u017cadnej uwagi na inne elementy infrastruktury podziemnej? Kt\u00f3rakolwiek odpowied\u017a prowadzi nas do konkluzji, \u017ce inwestycja zosta\u0142a wykonana niezgodnie ze sztuk\u0105 in\u017cyniersk\u0105 i stanowi\u0142a zagro\u017cenie dla \u017cycia i zdrowia ludzi oraz mog\u0142a spowodowa\u0107 szkody materialne w wyniku ewentualnego wybuchu gazu. Zatem takie \u201erozwi\u0105zanie\u201d konstrukcyjne jest nie do zaakceptowania.<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c ponad 30 lat temu wskazywano, \u017ce m. in. w\u0119glowodory ropopochodne s\u0105 obecne wzd\u0142u\u017c ci\u0105g\u00f3w komunikacyjnych [16]. R\u00f3wnie\u017c nowsze badania [17, 18] zawieraj\u0105 konkluzje dotycz\u0105ce obecno\u015bci tego typu zwi\u0105zk\u00f3w w wodach opadowych i roztopowych trafiaj\u0105cych nast\u0119pnie do kanalizacji deszczowej. W\u0119glowodory ropopochodne w kontakcie z gazem ziemnym (gdyby dosz\u0142o do rozszczelnienia przedmiotowej przeszkody w kanale deszczowym) i dodatkowym \u017ar\u00f3d\u0142em zap\u0142onu, mog\u0105 spowodowa\u0107 wybuch. Jak wskazano w opracowaniu [19] zdarzaj\u0105 si\u0119 wycieki gazu z sieci dystrybucji. Zatem r\u00f3wnie\u017c i w przypadku przy\u0142\u0105czy mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia z nieszczelno\u015bciami. W przypadku opisywanym w niniejszym artykule m\u00f3wimy o wodach opadowych dostaj\u0105cych si\u0119 do kanalizacji wzd\u0142u\u017c ma\u0142ej uliczki osiedlowej, a nie przy trasie szybkiego ruchu, wi\u0119c ryzyko zaistnienia sprzyjaj\u0105cej wybuchowi sytuacji jest niewielkie (chocia\u017cby ze wzgl\u0119du na najpewniej \u015bladowe ilo\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w ropopochodnych). Jednak fakt ma\u0142ego nat\u0119\u017cenia ruchu i nieznacznych (w por\u00f3wnaniu do np. dr\u00f3g w centrum miasta lub arterii przelotowych) ilo\u015bci substancji ropopochodnych, nie zwalniaj\u0105 z konieczno\u015bci wskazania potencjalnie mo\u017cliwych skutk\u00f3w tak niefrasobliwie wykonanej instalacji. Niebezpieczne zwi\u0105zki chemiczne w relatywnie ma\u0142ych ilo\u015bciach, ale jednak s\u0105 obecne w sk\u0142adzie \u015bciek\u00f3w deszczowych, gdy\u017c m\u00f3wimy tu o \u015bciekach we wn\u0119trzu kana\u0142u, a nie o wodach opadowych gromadzonych na potrzeby ponownego ich wykorzystania [20].<\/p>\n\n\n\n

Kolejnym punktem do analizy mo\u017ce by\u0107 teza, \u017ce jest to przy\u0142\u0105cze do domu wybudowanego w p\u00f3\u017aniejszych latach. W takim przypadku nadal pozostaj\u0105 otwarte pytania postawione powy\u017cej. G\u0142\u00f3wnie zastanawiaj\u0105ca i alarmuj\u0105ca powinna by\u0107 okoliczno\u015b\u0107 braku naniesionej sieci deszczowej na map\u0119 do cel\u00f3w projektowych. W \u017cadnym wypadku niemo\u017cliwe jest, aby wykonywa\u0107 pod\u0142\u0105czenie sieci gazowej bez informacji o istniej\u0105cych ju\u017c instalacjach podziemnych. I nie jest tu wcale wyt\u0142umaczeniem, \u017ce jest to ma\u0142a, w\u0105ska uliczka osiedlowa o bardzo niewielkim nat\u0119\u017ceniu ruchu, wi\u0119c obci\u0105\u017cenia dynamiczne powsta\u0142e w wyniku poruszania si\u0119 pojazd\u00f3w doje\u017cd\u017caj\u0105cych do posesji nie maj\u0105 wp\u0142ywu na podziemne konstrukcje i nie spowoduj\u0105 katastrofy budowlanej. Ka\u017cde obci\u0105\u017cenie wynikaj\u0105ce z ruchu ulicznego oddzia\u0142uje na infrastruktur\u0119 podziemn\u0105, w tym r\u00f3wnie\u017c na sieci gazowe [21, 22]. Nale\u017cy mie\u0107 te\u017c na uwadze, \u017ce w obecnych czasach tak\u0105 niewielk\u0105 ulic\u0105 poruszaj\u0105 si\u0119 nie tylko samochody osobowe, ale r\u00f3wnie\u017c i \u015bmieciarki oraz pojazdy dostawcze, np. auta kurierskie. Zatem okresowo nacisk na powierzchni\u0119 jest wi\u0119kszy ni\u017c wynika\u0142oby to z zabudowy mieszkalnej. Dodatkowo oba przewody u\u0142o\u017cone s\u0105 relatywnie p\u0142ytko (nie g\u0142\u0119biej ni\u017c 1,8 m), a nie mamy pewno\u015bci, czy na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci grunt pomi\u0119dzy ruroci\u0105gami a powierzchni\u0105 spe\u0142nia wymogi przeniesienia obci\u0105\u017ce\u0144 od taboru samochodowego.<\/p>\n\n\n\n

Analiza zdj\u0119\u0107 z rys. 4 sk\u0142ania do postawienia tezy, i\u017c rura gazowa zosta\u0142a wykonana metod\u0105 bezwykopow\u0105. W przeciwnym przypadku nikt przy zdrowych zmys\u0142ach nie wykona\u0142by w taki spos\u00f3b tej instalacji. Dziwi te\u017c, \u017ce podczas uk\u0142adania rury gazowej nikt nie zwr\u00f3ci\u0142 uwagi na np. wi\u0119kszy op\u00f3r \u201egruntu\u201d w dw\u00f3ch miejscach, czyli podczas przebijania \u015bciany kana\u0142u deszczowego, kt\u00f3ry przy \u015brednicy 0,2 m powinien mie\u0107 kilkucentymetrow\u0105 grubo\u015b\u0107 betonu. Literatura przedmiotu dok\u0142adnie opisuje technologie bezwykopowej budowy sieci podziemnych [23, 24] zar\u00f3wno w formie przewiert\u00f3w strerowanych, jak i przecisk\u00f3w hydraulicznych. W \u017cadnym przypadku (co jest oczywiste) nie ma mowy o wykonaniu przewiertu lub przecisku w poprzek istniej\u0105cej przeszkody, naruszaj\u0105c jej konstrukcj\u0119. Dodatkowo we wnikliwej pracy [23] autorka dok\u0142adnie om\u00f3wi\u0142a przeciski pneumatyczne, mikrotunelowanie oraz sposoby sterowania i kontroli podczas wykonywania inwestycji metod\u0105 bezwykopow\u0105. Ponadto wskazano [23] na g\u0142\u00f3wne zasady projektowania przewiert\u00f3w i przecisk\u00f3w. Natomiast w opracowaniu [24] autor wskaza\u0142 na niestandardowe rozwi\u0105zania, nowe techniki i rozw\u00f3j metod bezwykopowego uk\u0142adania ruroci\u0105g\u00f3w. Chyba warto by\u0142oby, aby projektanci i wykonawcy si\u0119gali po opisan\u0105 metodologi\u0119 i kierowali si\u0119 zasadami nie tylko prawid\u0142owego zaprojektowania i wykonania inwestycji, ale r\u00f3wnie\u017c zasadami bezpiecze\u0144stwa. Kluczow\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni tak\u017ce nadz\u00f3r budowlany, kt\u00f3ry w przypadku opisywanej tutaj sytuacji niew\u0105tpliwie zawi\u00f3d\u0142. Istotny jest nadz\u00f3r nie tylko przy samym odbiorze inwestycji, ale przede wszystkim na poszczeg\u00f3lnych etapach budowy. Wydaje si\u0119, \u017ce gdyby podczas uk\u0142adania przewodu gazowego nadz\u00f3r budowlany na bie\u017c\u0105co sprawdza\u0142 post\u0119p i prawid\u0142owo\u015b\u0107 wykonania kolejnych etap\u00f3w, to unikn\u0119\u0142oby si\u0119 tak wr\u0119cz tragicznego sposobu realizacji tej instalacji. Zatem odpowiedzialno\u015b\u0107 spoczywa na wielu podmiotach zaanga\u017cowanych w proces inwestycyjny. Pewn\u0105 rol\u0119 odgrywa r\u00f3wnie\u017c inwestor, kt\u00f3ry powinien mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, czy projektant, wykonawca i nadz\u00f3r budowalny s\u0105 podmiotami wiarygodnymi na rynku us\u0142ug budowlanych. Dodatkowo przyk\u0142ad opisany powy\u017cej powinien uczuli\u0107 wszystkich na konieczno\u015b\u0107 pos\u0142ugiwania si\u0119 aktualnymi mapami, na kt\u00f3rych nie powinno by\u0107 brak\u00f3w w infrastrukturze podziemnej.<\/p>\n\n\n\n

Kolejnym istotnym elementem analizy \u201eniefrasobliwo\u015bci\u201d pokazanej na rys. 4 jest zagadnienie ewentualnej pracy pod ci\u015bnieniem kana\u0142u deszczowego. Jak wiadomo z codziennych do\u015bwiadcze\u0144, jak i z przyk\u0142adowych doniesie\u0144 literaturowych [25, 26], coraz cz\u0119\u015bciej mamy do czynienia z wylaniami na powierzchni\u0119 terenu i prac\u0105 sieci kanalizacji deszczowej pod ci\u015bnieniem ze wzgl\u0119du na kr\u00f3tkotrwa\u0142e, acz intensywne deszcze, kt\u00f3rych chwilowe nat\u0119\u017cenie nie by\u0142o brane pod uwag\u0119 podczas projektowania jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu. W takiej sytuacji si\u0142a naporu \u015bciek\u00f3w deszczowych zgromadzonych we wn\u0119trzu kana\u0142u mo\u017ce doprowadzi\u0107 do zniszczenia konstrukcji u\u0142o\u017conej w poprzek (jak na rys. 4). A taki przypadek prowadzi\u0142by wprost do katastrofy budowlanej skutkuj\u0105cej nie tylko stratami w infrastrukturze, ale przede wszystkim \u015bmierci\u0105 lub utrat\u0105 zdrowia okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w. Jak ogromn\u0105, niszczycielsk\u0105 si\u0142\u0105 jest napieraj\u0105ca woda mogli\u015bmy jako spo\u0142ecze\u0144stwo ju\u017c kilkakrotnie przekona\u0107 si\u0119 podczas powodzi z ostatnich 30 lat. Ponadto mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce kana\u0142 sam w sobie by\u0142by w stanie przenie\u015b\u0107 znaczn\u0105 ilo\u015b\u0107 w\u00f3d opad\u00f3w, ale uzbrojenie i inne instalacje stanowi\u0105 przeszkod\u0119. Na rys. 1b ukazano stan zaniedbania wpustu deszczowego w okolicy omawianego kana\u0142u. Z jednej strony zaro\u015bni\u0119ty wpust uniemo\u017cliwia przedostanie si\u0119 wody opadowej do wn\u0119trza kana\u0142u, co powoduje zaleganie deszczu na powierzchni terenu (rys. 1a) i lokalne podtopienia. Z drugiej strony trawa oraz inne sta\u0142e elementy mog\u0105 zosta\u0107 wymyte (nawet wyrwane) pod wp\u0142ywem si\u0142y nawalnego opadu i w ten spos\u00f3b dosta\u0107 si\u0119 do kanalizacji, co skutecznie zmniejszy (przynajmniej w pewnej cz\u0119\u015bci) przepustowo\u015b\u0107 przewodu, a tym samym zwi\u0119kszy ryzyko pracy ci\u015bnieniowej tego odcinka kana\u0142u grawitacyjnego. Dochodzimy tutaj do aspektu odpowiedzialno\u015bci za stan techniczny i spos\u00f3b eksploatacji infrastruktury zwi\u0105zanej z odprowadzaniem w\u00f3d opadowych. W ciekawym zbiorczym opracowaniu [27] opisano spo\u0142eczn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 w sektorze przedsi\u0119biorstw wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnych. Warto by\u0142oby na poziomie poszczeg\u00f3lnych jednostek samorz\u0105du terytorialnego wskaza\u0107 podmioty odpowiedzialne i wdro\u017cy\u0107 odpowiednie procedury (je\u015bli jeszcze gdzie\u015b takowe nie istniej\u0105) w\u0142a\u015bciwej eksploatacji nie tylko z uwzgl\u0119dnieniem wn\u0119trza kana\u0142\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c dodatkowego uzbrojenia. A w kolejnym etapie zasadne wydaje si\u0119 przedstawienie konsekwencji i ewentualnych kar w przypadku braku prawid\u0142owego nadzoru nad powierzon\u0105 infrastruktur\u0105. Pomo\u017ce to w perspektywie kolejnych lat minimalizowa\u0107 ryzyko wyst\u0105pienia takich przypadk\u00f3w, jak pokazane na rys. 1. W ten spos\u00f3b uzupe\u0142ni\u0142oby si\u0119 wspomnian\u0105 spo\u0142eczn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 o aspekt typowo techniczny.<\/p>\n\n\n\n

4. Podsumowanie<\/h3>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c opisany przypadek ku przestrodze nale\u017cy wskaza\u0107 na kilka najistotniejszych zagadnie\u0144:<\/p>\n\n\n\n

Mapy do cel\u00f3w projektowych powinny zawiera\u0107 informacje o wszystkich instalacjach podziemnych i by\u0107 na bie\u017c\u0105co uaktualniane po zrealizowaniu kolejnej inwestycji budowlanej lub modernizacji istniej\u0105cej sieci.<\/p>\n\n\n\n

Podczas projektowania i wykonawstwa nale\u017cy pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 aktualnymi mapami.<\/p>\n\n\n\n

Nadz\u00f3r budowlany powinien w spos\u00f3b odpowiedzialny wykonywa\u0107 swoje obowi\u0105zki i na ka\u017cdym etapie realizacji inwestycji dokonywa\u0107 przegl\u0105d\u00f3w poprawno\u015bci dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy dba\u0107 o dro\u017cno\u015b\u0107 nie tylko kana\u0142\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c wpust\u00f3w deszczowych, co spowoduje mniejsze ryzyko zapcha\u0144 kana\u0142\u00f3w deszczowych wynikaj\u0105cych z przedostania si\u0119 do wn\u0119trza fragment\u00f3w li\u015bci, ga\u0142\u0119zi, itp.<\/p>\n\n\n\n

Po stwierdzeniu (np. podczas inspekcji telewizyjnej) ogromnej nieprawid\u0142owo\u015bci nale\u017cy zawiadomi\u0107 odpowiednie s\u0142u\u017cby, aby nie by\u0142o przyzwolenia na tolerowanie wykonywania prac budowlanych zagra\u017caj\u0105cych zdrowiu i \u017cyciu ludzi.<\/p>\n\n\n\n

Warto rozwa\u017cy\u0107 konieczno\u015b\u0107 inspekcji telewizyjnej na tych odcinkach kanalizacji, w okolicach kt\u00f3rych niedawno przeprowadzane by\u0142y inne prace budowlane. Pozwoli to na zauwa\u017cenie nieprawid\u0142owo\u015bci szybciej ni\u017c po kilku, kilkunastu lub nawet kilkudziesi\u0119ciu latach od przeprowadzenia tych inwestycji na innych obiektach liniowych.<\/p>\n\n\n\n

5. Literatura<\/h3>\n\n\n\n

[1] Szczepa\u0144ski, A. (2023). Poj\u0119cie bezpiecze\u0144stwa i jego typologia. Zeszyty Naukowe Collegium Witelona, 48(3), 27\u201344. https:\/\/doi.org\/10.5604\/01.3001.0054.4380<\/a><\/p>\n\n\n\n

[2] Motyli\u0144ska, P., & Pieczka-W\u0119gorkiewicz, A. (2025). Poczucie bezpiecze\u0144stwa informacyjnego \u2013 obszar znaczeniowy poj\u0119cia w perspektywie student\u00f3w. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Securitate, 15(1), 25\u201341. https:\/\/doi.org\/10.24917\/20820917.15.1.21.2<\/a><\/p>\n\n\n\n

[3] Jakubiak, E. (2018). Ochrona infrastruktury krytycznej w Polsce. Zeszyty Naukowe SGSP, 66(1-2), 165\u2013175.<\/p>\n\n\n\n

[4] Czuryk, M. (2023). Cybersecurity and protection of critical infrastructure. Studia Iuridica Lublinensia, 32(5), 43\u201352. https:\/\/doi.org\/10.17951\/sil.2023.32.5.43-52<\/a><\/p>\n\n\n\n

[5] Tch\u00f3rzewska-Cie\u015blak, B., Rak, J. R., & Ro\u017cnowski, M. (2024). Bezpiecze\u0144stwo system\u00f3w wodoci\u0105gowych w aspekcie zagro\u017ce\u0144 w cyberprzestrzeni. INSTAL. https:\/\/doi.org\/10.36119\/15.2024.5.5<\/a><\/p>\n\n\n\n

[6] Kuliczkowska, E., & Wijas, K. (2020). Sposoby wyznaczania ryzyka awarii przewod\u00f3w kanalizacyjnych. INSTAL, (4), 50\u201355. https:\/\/doi.org\/10.36119\/15.2020.4.8<\/a><\/p>\n\n\n\n

[7] Kuliczkowska, E. (2023). Ryzyko podtopie\u0144 sieci kanalizacyjnych spowodowanych wyst\u0119powaniem osad\u00f3w w kana\u0142ach. INSTAL, (6), 42\u201346. https:\/\/doi.org\/10.36119\/15.2023.6.7<\/a><\/p>\n\n\n\n

[8] Licznar, P. (2018). Analiza opad\u00f3w atmosferycznych na potrzeby projektowania system\u00f3w odwodnienia (Monografie Komitetu In\u017cynierii \u015arodowiska PAN, nr 137). Komitet In\u017cynierii \u015arodowiska PAN.<\/p>\n\n\n\n

[9] Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Wodoci\u0105g\u00f3w i Kanalizacji Sp. z o.o. w Rzeszowie. (2023). Kanalizacja to bezpiecze\u0144stwo sanitarne \u2013 nale\u017cy jej si\u0119 w\u0142a\u015bciwe traktowanie. https:\/\/mpwik.rzeszow.pl\/kanalizacja-to-bezpieczenstwo-sanitarne-nalezy-jej-sie-wlasciwe-traktowanie<\/a> (dost\u0119p 7.10.2026)<\/p>\n\n\n\n

[10] Kuty\u0142owska, M. & Cie\u017cak, W. (2025). Nag\u0142y zawa\u0142 kana\u0142u deszczowego \u2013 wp\u0142yw na ludzkie \u017cycie i \u015brodowisko. Gaz, Woda i Technika Sanitarna, 99(4), 5\u20139. https:\/\/doi.org\/10.15199\/17.2025.4.2<\/a><\/p>\n\n\n\n

[11] Kuty\u0142owska, M. (2025). Deformacja przekroju nowego kana\u0142u deszczowego wykonanego z tworzywa sztucznego. Gaz, Woda i Technika Sanitarna, 99(7-8), 18\u201322. https:\/\/doi.org\/10.15199\/17.2025.7-8.3<\/a><\/p>\n\n\n\n

[12] Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej \u2013 Pa\u0144stwowy Instytut Badawczy. og\u00f3lnie dost\u0119pne historyczne dane meteorologiczne. https:\/\/klimat.imgw.pl\/pl\/biuletyn-monitoring<\/a> (Dostep 25.09.2026)<\/p>\n\n\n\n

[13] Kotowski, A. (2015). Podstawy bezpiecznego wymiarowania odwodnie\u0144 teren\u00f3w. Tom I: Sieci kanalizacyjne (wyd. 2). Wydawnictwo Seidel-Przywecki.<\/p>\n\n\n\n

[14] Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Wodoci\u0105g\u00f3w i Kanalizacji S.A. we Wroc\u0142awiu. (2022). Miejskie sieci i przy\u0142\u0105cza oraz obiekty i urz\u0105dzenia wodoci\u0105gowe i kanalizacyjne. Wytyczne projektowania i budowy.<\/p>\n\n\n\n

[15] Polska Sp\u00f3\u0142ka Gazownictwa Sp. z o.o. (2026). Zasady projektowania gazoci\u0105g\u00f3w stalowych niskiego i \u015bredniego ci\u015bnienia oraz gazoci\u0105g\u00f3w polietylenowych (wyd. 4, ZMS\/22\/2026\/1).<\/p>\n\n\n\n

[16] Latimer, J., Hoffman, E., Hoffman, G., Fasching, J., & Quinn, J. (1990). Sources of petroleum hydrocarbons in urban runoff. Water Air & Soil Pollution, 52(1\u20132). https:\/\/doi.org\/10.1007\/bf00283111<\/a><\/p>\n\n\n\n

[17] Libera, E., Tarnowski, K., Bering, S., & Janus, M. (2026). Zanieczyszczenia w\u00f3d opadowych lub roztopowych z nawierzchni komunikacyjnych w\u0119glowodorami ropopochodnymi oraz zawiesin\u0105 og\u00f3ln\u0105. INSTAL, (3), 47\u201350. https:\/\/doi.org\/10.17512\/INSTAL.2026.03.04<\/a><\/p>\n\n\n\n

[18] Zhang, Q., Hong, N., & Liu, A. (2025). Understanding petroleum hydrocarbon pollution characteristics on urban roads. Environmental Pollution, 391, 127606. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envpol.2025.127606<\/a><\/p>\n\n\n\n

[19] Osiadacz, A. J. (2026). Wykrywanie i kontrolowanie wyciek\u00f3w gazu. Gaz Woda i Technika Sanitarna, 100(5), 25\u201331. https:\/\/doi.org\/10.65545\/GWITS.2026.05.04<\/a><\/p>\n\n\n\n

[20] Umiejewska, K., Malarski, M., Miszta-Kruk, K., H\u0142adki, P., & \u017bubrowska-Sudo\u0142, M. (2026). Wody opadowe i \u015bcieki szare \u2013 potencja\u0142 ponownego wykorzystania w budynkach. Gaz Woda i Technika Sanitarna, 100(2), 13\u201316. https:\/\/doi.org\/10.65545\/GWITS.2026.02.03<\/a><\/p>\n\n\n\n

[21] Robert, D., Chan, D., Rajeev, P., & Kodikara, J. (2022). Effects of operational loads on buried water pipes using field test. Tunnelling and Underground Space Technology, 124, 104463. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.tust.2022.104463<\/a><\/p>\n\n\n\n

[22] Zhang, J., Gu, X., Zhou, Y., Wang, Y., Zhang, H., &Zhang, Y. (2023). Mechanical properties of buried gas pipeline under traffic loads. Processes, 11, 3087. https:\/\/doi.org\/10.3390\/pr11113087<\/a><\/p>\n\n\n\n

[23] Zwierzchowska, A. (2009). Technologie bezwykopowej budowy sieci gazowych, wodoci\u0105gowych i kanalizacyjnych. Wydawnictwo Politechniki \u015awi\u0119tokrzyskiej.<\/p>\n\n\n\n

[24] Przyby\u0142a, B. (2025). Przecisk hydrauliczny \u2013 klasyczna technika bezwykopowa w zmieniaj\u0105cych si\u0119 ods\u0142onach. Materia\u0142y Budowlane, 633(5), 134\u2013137.<\/p>\n\n\n\n

[25] Pietras, B., & Pyrc, R. (2025). Extreme short-duration rainfall and urban flood hazard: case studies of convective events in Warsaw and Zamo\u015b\u0107, Poland. Water, 17, 2671. https:\/\/doi.org\/10.3390\/w17182671<\/a><\/p>\n\n\n\n

[26] Kilsdonk, R., Bomers, A., & Wijnberg, K. (2022). Predicting urban flooding due to extreme precipitation using a long short-term memory neural network. Hydrology, 9, 105. https:\/\/doi.org\/10.3390\/hydrology9060105<\/a><\/p>\n\n\n\n

[27] Fenert, J., \u017bubrowska-Sudo\u0142, M., & Iwi\u0144ska, K. (2026). Spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 w kontek\u015bcie przedsi\u0119biorstw wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnych. Gaz Woda i Technika Sanitarna, 100(7), 38\u201345. https:\/\/doi.org\/10.65545\/GWITS.2026.07.05<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ma\u0142gorzata Kuty\u0142owska, GWiTS 10\/2026<\/div>\n

…<\/a><\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[104],"class_list":["post-4147","post","type-post","status-publish","format-standard","category-wszystkie_artykuly","tag-10-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4147","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4147"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4147\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4197,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4147\/revisions\/4197"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}