Keywords:<\/strong> vacuum drainage, discharge valve, vacuum pumpon<\/em><\/p>\n\n\n\n1. Rozw\u00f3j technologii<\/h3>\n\n\n\n Podci\u015bnienie w transporcie p\u0142yn\u00f3w znane by\u0142o ju\u017c staro\u017cytnym Grekom. Heron z Aleksandrii w III wieku przed nasz\u0105 er\u0105 u\u017cywa\u0142 zjawiska lewara do transportu wody [13]. Pierwsze koncepcje wykorzystania podci\u015bnienia w transporcie \u015bciek\u00f3w w sieciach zewn\u0119trznych zosta\u0142y jednak opracowane dopiero w trakcie rewolucji przemys\u0142owej, natomiast pierwszy dzia\u0142aj\u0105cy system zosta\u0142 zaprojektowany pod koniec XIX wieku przez holenderskiego in\u017cyniera Charlesa Liernura. W pierwszym praktycznym wykorzystaniu nowego wynalazku, \u015bcieki z poszczeg\u00f3lnych dom\u00f3w sp\u0142ywa\u0142y grawitacyjnie do kom\u00f3r zbiorczych zlokalizowanych pod ulic\u0105. Dopiero stamt\u0105d \u015bcieki by\u0142y podci\u015bnieniowo transportowane dalej. Na jego patencie powsta\u0142y sieci podci\u015bnieniowe w wielu holenderskich miastach, a tak\u017ce za granic\u0105: w Pradze i Sankt Petersburgu. Jego najd\u0142u\u017cej dzia\u0142aj\u0105cy system, w miejscowo\u015bci Trouville-sur-Mer we Francji, dzia\u0142a\u0142 a\u017c 95 lat, do 1987 roku [1].<\/p>\n\n\n\n
Pocz\u0105tk\u00f3w zastosowania podci\u015bnienia w instalacjach wewn\u0119trznych w budynkach nale\u017cy szuka\u0107 w 1956 roku, kiedy to szwedzki in\u017cynier Joel Liljendahl opracowa\u0142 pierwszy patent toalet, z kt\u00f3rych \u015bcieki by\u0142y odprowadzane za pomoc\u0105 podci\u015bnienia. Jego pomys\u0142 znalaz\u0142 realizacj\u0119 ju\u017c 3 lata p\u00f3\u017aniej, gdy wybudowa\u0142 on pierwszy na \u015bwiecie system na jednym z osiedli na p\u00f3\u0142noc od Sztokholmu, zu\u017cywaj\u0105c na sp\u0142ukanie 1,5 litra wody oraz 50 litr\u00f3w powietrza. Wydarzenie to rozpocz\u0119\u0142o dynamiczny rozw\u00f3j tej technologii. W 1968 roku szwedzka firma Electrolux naby\u0142a prawa do tego patentu. Ma\u0142e instalacje podci\u015bnieniowe z\u0142o\u017cone z toalety i zbiornika zacz\u0119\u0142y znajdowa\u0107 zastosowanie w toaletach zlokalizowanych w \u015brodkach transportu \u2013 samolotach, statkach, poci\u0105gach, co obecnie jest standardowym rozwi\u0105zaniem. [3] W tym miejscu warto wspomnie\u0107, \u017ce r\u00f3wnolegle do wynalazku Lijendahla, rozwija\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c technologia kanalizacji podci\u015bnieniowej do odprowadzania w\u00f3d opadowych. W postaci np. systemu Pluvia firmy Geberit, jest ona obecnie popularnym rozwi\u0105zaniem wybieranym przez projektant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W Polsce jako pierwszy temat zewn\u0119trznej sieci kanalizacji podci\u015bnieniowej podj\u0105\u0142 w 1992 roku dr in\u017c. Witold Olszewski, gdy opatentowa\u0142 on system kanalizacji pr\u00f3\u017cniowo-lewarowej przystosowany do stosowania w sieciach zewn\u0119trznych. Z powodu wad konstrukcyjnych nie zyska\u0142 on popularno\u015bci [3]. Tematem zewn\u0119trznych sieci podci\u015bnieniowych zajmowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dr in\u017c. Katarzyna Miszta-Kruk w swojej rozprawie doktorskiej w roku 2006 [2]. Dokona\u0142a tam ona opracowania metodyki ilo\u015bciowej oceny niezawodno\u015bci element\u00f3w kanalizacji podci\u015bnieniowej, gdy\u017c do tej pory parametry istnia\u0142y jedynie w uj\u0119ciu jako\u015bciowym. Od tamtej pory technika wykorzystania podci\u015bnienia w transporcie \u015bciek\u00f3w w systemach kanalizacyjnych zlokalizowanych w Polsce ogranicza si\u0119 w du\u017cej mierze do instalacji kanalizacji deszczowych oraz ma\u0142ych wewn\u0119trznych instalacji kanalizacji sanitarnych w \u015brodkach transportu (statki, samoloty, kolej).<\/p>\n\n\n\n
W zwi\u0105zku z wprowadzeniem przez Komisj\u0119 Europejsk\u0105 dyrektywy \u201eFit for 55\u201d [9], coraz cz\u0119\u015bciej stosuje si\u0119 nowatorskie rozwi\u0105zania projektowe w celu spe\u0142nienia wizji budynku zeroemisyjnego. Jednym z nich jest coraz popularniejsze, zw\u0142aszcza w krajach skandynawskich, projektowanie wewn\u0119trznych instalacji kanalizacyjnych w systemie podci\u015bnieniowym. W momencie przygotowywania niniejszej publikacji w Polsce dzia\u0142aj\u0105 ju\u017c dwie pierwsze tego typu du\u017ce instalacje wewn\u0119trzne zlokalizowane w budynkach wysoko\u015bciowych, odprowadzaj\u0105ce \u015bcieki z kilkuset toalet [14].<\/p>\n\n\n\n
2. Zasada dzia\u0142ania<\/h3>\n\n\n\n Zasada dzia\u0142ania instalacji kanalizacji podci\u015bnieniowej opiera si\u0119 na wykorzystaniu r\u00f3\u017cnicy ci\u015bnienia do przemieszczania \u015bciek\u00f3w powstaj\u0105cych w toaletach i pisuarach. W warunkach standardowych, ca\u0142a armatura przy p\u0142uczkach ust\u0119powych jest zamkni\u0119ta, zapewniaj\u0105c szczelno\u015b\u0107 instalacji w cz\u0119\u015bci ssawnej. Podci\u015bnienie w tej cz\u0119\u015bci jest wytwarzane w jednym punkcie instalacji, przez pompy podci\u015bnienia. Ich zadaniem jest utrzyma\u0107 w przewodach ci\u015bnienie absolutne w zakresie mi\u0119dzy 0,5 bar a 0,65 bar. Uzyskana r\u00f3\u017cnica ci\u015bnie\u0144 w tej wysoko\u015bci jest wystarczaj\u0105ca do transportu \u015bciek\u00f3w z pr\u0119dko\u015bci\u0105 umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 samooczyszczanie instalacji [6]. W momencie sp\u0142ukania toalety, zaw\u00f3r odprowadzaj\u0105cy dba o dostarczenie do rury odp\u0142ywowej odpowiednich proporcji wody i powietrza w wysoko\u015bci 0,7 litra wody oraz 60 litr\u00f3w powietrza atmosferycznego na jedno u\u017cycie. Powsta\u0142a w ten spos\u00f3b tr\u00f3jfazowa mieszanina (powietrze, woda, oraz cia\u0142a sta\u0142e) tworzy porcj\u0119 \u015bciek\u00f3w bytowych, kt\u00f3ra jest transportowana przewodami w wyniku r\u00f3\u017cnicy ci\u015bnienia roboczego (rys. 1).<\/p>\n\n\n\nRys 1. Spos\u00f3b transportu podci\u015bnieniowego \u015bciek\u00f3w [14] Wraz ze wzrostem odleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 \u015bcieki przebywaj\u0105 w trakcie sp\u0142ukania, porcja \u015bciek\u00f3w sp\u0142aszcza si\u0119 pod wp\u0142ywem si\u0142y grawitacji, pojawia si\u0119 nieszczelno\u015b\u0107 w przekroju przewodu, co w efekcie wyr\u00f3wnuje ci\u015bnienie przed i za nim. Odleg\u0142o\u015b\u0107 ta wynosi zaledwie kilka metr\u00f3w, jednak\u017ce dzi\u0119ki u\u0142o\u017ceniu spadku przewod\u00f3w zgodnie z kierunkiem transportu \u015bciek\u00f3w oraz ponownego podniesienia rz\u0119dnej trasy instalacji, wytwarza si\u0119 samoczynnie zasyfonowanie przewodu, kt\u00f3re ponownie tworzy porcj\u0119 \u015bciek\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105c jej dalszy transport w kierunku zestawu pompowego przy nast\u0119pnym u\u017cyciu sp\u0142uczki (rys. 2).<\/p>\n\n\n\n
Na ko\u0144cu instalacji zlokalizowana jest osiowo wbudowana pompa, kt\u00f3ra wytwarza podci\u015bnienie na kr\u00f3\u0107cu ssawnym, rozdrabnia fekalia i t\u0142oczy je do sieci miejskiej bez zbiornik\u00f3w po\u015brednich.<\/p>\n\n\n\nRys 2. Spos\u00f3b tworzenia si\u0119 porcji \u015bciek\u00f3w bytowych [5] 3. R\u00f3\u017cnice w dokumentach normalizacyjnych<\/h3>\n\n\n\n W zwi\u0105zku z unikaln\u0105 technologi\u0105 oraz jej dotychczasowym wykorzystaniem g\u0142\u00f3wnie w \u015brodkach transportu, istniej\u0105ce normy i wymagania techniczne znacznie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie, a ich zawarto\u015b\u0107 nie odpowiada aktualnemu poziomowi wiedzy zwi\u0105zanej z post\u0119pem technologicznym w tej dziedzinie.<\/p>\n\n\n\n
Obowi\u0105zuj\u0105ce w Polsce Rozporz\u0105dzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 z p\u00f3\u017aniejszymi zmianami, w sprawie warunk\u00f3w technicznych, jakim powinny odpowiada\u0107 budynki i ich usytuowanie [11], nie uwzgl\u0119dnia kanalizacji podci\u015bnieniowej jako sposobu odprowadzania \u015bciek\u00f3w, skupiaj\u0105c si\u0119 jedynie na rozwi\u0105zaniu grawitacyjnym. Nie oznacza to jednak, \u017ce instalacje podci\u015bnieniowe znajduj\u0105 si\u0119 w pr\u00f3\u017cni prawnej, nie b\u0119d\u0105c uregulowane \u017cadnymi przepisami. Mimo i\u017c w tre\u015bci rozporz\u0105dzenia nie znajduje si\u0119 ani jedno nawi\u0105zanie kanalizacji podci\u015bnieniowej, w wykazie norm mo\u017cna odnale\u017a\u0107 powo\u0142anie na norm\u0119 PN-EN 12109:2003 \u201eWewn\u0119trzne systemy kanalizacji podci\u015bnieniowej\u201d, co sprawia, \u017ce jest ona obowi\u0105zuj\u0105cym na terenie Polski aktem prawnym.<\/p>\n\n\n\n
Norma PN-EN 12109 [10] jest wi\u0119c podstawowym dokumentem normatywnym opisuj\u0105cym zasady projektowania, monta\u017cu i eksploatacji system\u00f3w kanalizacji podci\u015bnieniowej wewn\u0105trz budynk\u00f3w, kt\u00f3ry obowi\u0105zuje w Polsce. Pomimo up\u0142ywu czasu (pierwsze wydanie tej normy pochodzi z kwietnia 1999 roku), w dokumencie tym nie tylko uporz\u0105dkowano rozwi\u0105zania in\u017cynierskie stosowane w instalacjach kanalizacji podci\u015bnieniowej, lecz zwr\u00f3cono tak\u017ce uwag\u0119 na niezawodno\u015b\u0107 dzia\u0142ania instalacji (na przyk\u0142ad poprzez wprowadzenie wytycznych na temat obliczania wska\u017anik\u00f3w gotowo\u015bci do dzia\u0142ania systemu oraz szacowania jego niezawodno\u015bci). Wartym podkre\u015blenia jest fakt, i\u017c ju\u017c 25 lat temu autorzy normy zwr\u00f3cili uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 projektowania nowych budynk\u00f3w z zachowaniem zasad ekonomiki energetycznej oraz wskazywali kierunki optymalizacji, na przyk\u0142ad minimalizacji stosunku woda-powietrze podczas transportu podci\u015bnieniowego \u015bciek\u00f3w. Pomimo wprowadzenia solidnych podstaw teoretycznych, norma ta jest obecnie nieprzydatna w kwestii wymiarowania przewod\u00f3w. W normie zamieszczono zasady obliczania nat\u0119\u017cenia przep\u0142ywu \u015bciek\u00f3w zgodnie z metodologi\u0105 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 dla kanalizacji grawitacyjnej. Sprawia to, \u017ce w obliczeniach uwzgl\u0119dniona jest jedynie faza p\u0142ynna i sta\u0142a, przy pomini\u0119ciu obecno\u015bci znacznych ilo\u015bci powietrza zasysanych do instalacji w trakcie sp\u0142ukiwania toalet. Powoduje to, \u017ce projektanci zgodnie z prawem obliczaj\u0105 nat\u0119\u017cenie przep\u0142ywu \u015bciek\u00f3w bytowych, jednak\u017ce dob\u00f3r \u015brednicy przewodu nast\u0119puje na podstawie danych empirycznych producenta systemu, co ukazuje w praktyce luk\u0119 mi\u0119dzy wymaganiami zapisanymi w normie a osi\u0105gni\u0119ciami nauki ostatnich 25 lat.<\/p>\n\n\n\n
W Australii i Nowej Zelandii obowi\u0105zuje z kolei norma AS\/NZS 3500 [7]. Ten obszerny dokument zawiera kompendium wiedzy o projektowaniu wewn\u0119trznych instalacji wodoci\u0105gowych i kanalizacyjnych w budynkach. W normie tej znajduje si\u0119 obszerny rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony wy\u0142\u0105cznie instalacjom kanalizacji podci\u015bnieniowej.<\/p>\n\n\n\n
Tre\u015b\u0107 normy obejmuje zagadnienia projektowe i wykonawcze instalacji kanalizacji podci\u015bnieniowych. Z normy tej cz\u0119sto korzystaj\u0105 projektanci europejscy.<\/p>\n\n\n\n
W normie [7] zamieszczono nast\u0119puj\u0105ce definicje, kryteria i wytyczne:<\/p>\n\n\n\n
\ndefinicja pojemno\u015bci jednostki pr\u00f3\u017cniowej \u201eVacuum loading unit (VLU)\u201d, jako sumy obj\u0119to\u015bci sp\u0142ukiwanych \u015bciek\u00f3w, wody oraz zasysanego powietrza,<\/li>\n\n\n\n dopuszczalny zakres absolutnego ci\u015bnienia roboczego w instalacji (od 30 kPa do 65 kPa) i zwi\u0105zana z tym maksymalna \u0142\u0105czna d\u0142ugo\u015b\u0107 odcink\u00f3w instalacji o kierunku ruchu przeciwnym do si\u0142y grawitacji nie wi\u0119ksza ni\u017c 6 metr\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n wprowadzenie elementu usztywnienia dwustronnego (bilateral bracing) jako elementu kluczowego w zachowaniu szczelno\u015bci instalacji poprzez wzmocnienie \u0142\u0105cze\u0144 kszta\u0142tek i ochron\u0119 przed stale wyst\u0119puj\u0105cymi uderzeniami wywo\u0142anymi przez poruszaj\u0105cymi si\u0119 porcjami \u015bciek\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n spos\u00f3b przeprowadzenia pr\u00f3by szczelno\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\nDrugim z przydatnych dokument\u00f3w jest australijska norma SA TS 100:2018 [12] stanowi\u0105ca uzupe\u0142nienie normy AS\/NZS 3500. W normie tej skupiono si\u0119 na wskaz\u00f3wkach dotycz\u0105cych bezpiecze\u0144stwa i niezawodno\u015bci pracy pojedynczych element\u00f3w instalacji podci\u015bnieniowej (misek ust\u0119powych, pisuar\u00f3w oraz ich zawor\u00f3w odcinaj\u0105cych):<\/p>\n\n\n\n
\ndefinicj\u0119 zaworu opr\u00f3\u017cniaj\u0105cego \u201cZaw\u00f3r kontroluj\u0105cy przep\u0142yw nieczysto\u015bci oraz powietrza pomi\u0119dzy stron\u0105 atmosferyczn\u0105 miski ust\u0119powej i pisuaru, a instalacj\u0105 pr\u00f3\u017cniow\u0105\u201d. Definicja w tej postaci jest o tyle istotna, gdy\u017c wynika z niej mo\u017cliwo\u015b\u0107 modyfikowania wsp\u00f3\u0142czynnika woda-powietrze w trakcie pracy zaworu (a wi\u0119c i wi\u0119ksz\u0105 elastyczno\u015b\u0107 w obs\u0142udze instalacji), czego norma PN-EN 12109 nie przewiduje,<\/li>\n\n\n\n zakres \u015brednic przewod\u00f3w przy\u0142\u0105czeniowych pisuar\u00f3w oraz misek ust\u0119powych wynosz\u0105cy DN 35-65 mm,<\/li>\n\n\n\n wymagania materia\u0142owe dla misek ust\u0119powych oraz pisuar\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n spos\u00f3b montowania zawor\u00f3w antyska\u017ceniowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\nKolejnym z dokument\u00f3w jest p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144ska norma CSA B45.13-19\/IAPMO Z1700-2019 [8]. Mo\u017cliwa do zauwa\u017cenia jest inspiracja norm\u0105 australijsk\u0105 AS\/NZS 3500. Amerykanie podaj\u0105 tu podobne warto\u015bci ilo\u015bciowe \u015bciek\u00f3w bytowych jako wytyczne do projektowania, poszerzaj\u0105c jednak tre\u015b\u0107 normy o wymagania materia\u0142owe (mi\u0119dzy innymi uwzgl\u0119dniaj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 stosowania rur miedzianych), a tak\u017ce szeroko opisuj\u0105c spos\u00f3b przeprowadzania test\u00f3w systemu.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3\u017cnice w prawodawstwie na ca\u0142ym \u015bwiecie spowodowa\u0142y, \u017ce firmy aspiruj\u0105ce do miana \u015bwiatowych lider\u00f3w w produkcji system\u00f3w kanalizacji sanitarnej podci\u015bnieniowej opracowuj\u0105 swoje w\u0142asne szczeg\u00f3\u0142owe wytyczne, uwzgl\u0119dniaj\u0105c jednak og\u00f3lne wytyczne zawarte w przytoczonych dokumentach normalizacyjnych. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 firma Jets Vacuum AS i jej poradnik do projektowania [5]. Poradnik poza wytycznymi projektowymi zgodnymi ze wspomnianymi wcze\u015bniej normami, zawiera tak\u017ce instrukcje monta\u017cowe, a tak\u017ce obszerny rozdzia\u0142 o konserwacji oraz serwisowaniu instalacji w razie awarii, co jest szczeg\u00f3lnie istotne w kontek\u015bcie wysokich wymaga\u0144 szczelno\u015bci oraz zapewnienia ci\u0105g\u0142o\u015bci dzia\u0142ania instalacji. Autorzy poradnika skupili si\u0119 tak\u017ce na dydaktycznym charakterze tworzonego dokumentu. Poza odpowiedzi\u0105 na pytanie jak dzia\u0142a instalacja, czytelnik znajdzie tu r\u00f3wnie\u017c odpowied\u017a na o wiele wa\u017cniejsze pytanie, dlaczego jest stosowane takie a nie inne rozwi\u0105zanie. W po\u0142\u0105czeniu ze sp\u00f3jno\u015bci\u0105 z omawianymi w tym rozdziale aktami prawnymi z ca\u0142ego \u015bwiata, ten obszerny, blisko 50 stronicowy dokument stanowi dobry punkt wyj\u015bcia do nauki technologii instalacji podci\u015bnieniowych nie tylko dla instalatora, lecz tak\u017ce projektanta. Warto w tym miejscu zauwa\u017cy\u0107, i\u017c wymiarowanie oraz modelowanie kanalizacji sanitarnej podci\u015bnieniowej zaproponowane przez producent\u00f3w systemu jest w du\u017cej mierze empiryczne. Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 przep\u0142ywu tr\u00f3jfazowego wp\u0142ywa na jego wysok\u0105 niestabilno\u015b\u0107 [13], co sprawia, \u017ce nie opracowano do tej pory nieempirycznych metod obliczeniowych.<\/p>\n\n\n\n
4. Wymiarowanie instalacji<\/h3>\n\n\n\n W celu przedstawienia sposobu wymiarowania instalacji kanalizacji sanitarnej podci\u015bnieniowej pos\u0142u\u017cono si\u0119 przyk\u0142adem budynku 30 kondygnacyjnego o funkcji biurowej, posiadaj\u0105cego na ka\u017cdym pi\u0119trze toalet\u0119 jedynie z 5 miskami ust\u0119powymi. Wymiarowanie ruroci\u0105g\u00f3w podci\u015bnieniowych opiera si\u0119 na empirycznym wsp\u00f3\u0142czynniku Vacuum Loading Unit (VLU). VLU jest miar\u0105 \u0142\u0105cznej obj\u0119to\u015bci powietrza i \u015bciek\u00f3w stanowi\u0105cej obci\u0105\u017cenie systemu, kt\u00f3ra uwzgl\u0119dnia cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 u\u017cytkowania przyboru oraz nat\u0119\u017cenie przep\u0142ywu. W budynkach biurowych nast\u0119puj\u0105ce warto\u015bci VLU s\u0105 przypisane poszczeg\u00f3lnym elementom bia\u0142ego monta\u017cu (tab. 1):<\/p>\n\n\n\n
\nmiska ust\u0119powa oraz pisuar \u2013 4 VLU <\/li>\n\n\n\n umywalka \u2013 8 VLU <\/li>\n\n\n\n prysznic \u2013 12 VLU<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\nSuma VLU w przyk\u0142adowej toalecie wynosi wi\u0119c 5 misek ust\u0119powych \u2a09 4 VLU = 20 VLU. Poziomy przew\u00f3d odprowadzaj\u0105cy \u015bcieki z toalety do pionu b\u0119dzie mia\u0142 w tym przypadku wymiar DN50. U\u017cywanie tej metody jest proste i intuicyjne, co umo\u017cliwia szybki dob\u00f3r ruroci\u0105g\u00f3w do planowanej inwestycji. Warto w tym miejscu zauwa\u017cy\u0107, \u017ce dane empiryczne posiadane przez producent\u00f3w ograniczaj\u0105 si\u0119 do \u015brednicy maksymalnie DN75. Jest to spowodowane ma\u0142\u0105 ilo\u015bci\u0105 inwestycji w opisywanej technologii. Generuje to problem widoczny w przyk\u0142adowym wie\u017cowcu u\u017cytym w tym rozdziale. Chc\u0105c dobra\u0107 \u015brednic\u0119 pionu na najni\u017cszej kondygnacji, zsumowano VLU wszystkich toalet, otrzymuj\u0105c 20 VLU \u2a09 30 kondygnacji = 600 VLU. Wynik ten przekracza maksymalne VLU dla przewodu DN75. Wytyczne producent\u00f3w sugeruj\u0105 wybieranie w tym przypadku \u015brednicy DN110, dop\u00f3ki badania na wi\u0119kszych \u015brednicach nie zostan\u0105 uko\u0144czone.<\/p>\n\n\n\n
Tabela 1. Maksymalne warto\u015bci parametru Vacuum Loading Units dla poszczeg\u00f3lnych wymiar\u00f3w przewod\u00f3w [5]DN [mm]<\/strong><\/td>Przewody poziome [VLU]<\/strong><\/td>Przewody pionowe [VLU]<\/strong><\/td><\/tr>50<\/td> 24<\/td> 48<\/td><\/tr> 75<\/td> 200<\/td> 400<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n5. Zasada dzia\u0142ania poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w instalacji<\/h3>\n\n\n\n Podci\u015bnieniowe pisuary oraz miski ust\u0119powe do poprawnego dzia\u0142ania wymagaj\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy z zaworem opr\u00f3\u017cniaj\u0105cym (discharge valve \u2013 rys. 3). Normalnie zaw\u00f3r pozostaje w pozycji zamkni\u0119tej. Po wci\u015bni\u0119ciu przycisku sp\u0142ukuj\u0105cego wysy\u0142any jest sygna\u0142 do sterownika zaworu, kt\u00f3ry zwalnia blokad\u0119 zaworu odp\u0142ywowego. R\u00f3\u017cnica ci\u015bnienia atmosferycznego oraz ci\u015bnienia roboczego panuj\u0105cego w instalacji wpycha \u015bcieki z ust\u0119pu do instalacji. Jednocze\u015bnie, sterownik otwiera inny zaw\u00f3r, kt\u00f3ry steruje dop\u0142ywem mieszaniny wody sp\u0142ukuj\u0105cej i powietrza. To ten zaw\u00f3r odpowiedzialny jest za g\u0142\u00f3wn\u0105 oszcz\u0119dno\u015b\u0107 jak\u0105 generuje instalacja podci\u015bnieniowa, w postaci redukcji zu\u017cycia wody do 0,7 litra na sp\u0142ukanie. Aby zako\u0144czy\u0107 sp\u0142ukiwanie wody, sterownik z powrotem przywraca blokad\u0119 zaworu odp\u0142ywowego, co powoduje odci\u0119cie instalacji od miski ust\u0119powej b\u0105d\u017a pisuaru. Z drobnym op\u00f3\u017anieniem sterownik zamyka r\u00f3wnie\u017c dop\u0142yw wody, umo\u017cliwiaj\u0105c zapewnienie zapasu wody na nast\u0119pne sp\u0142ukanie. Po ca\u0142ej sekwencji, uk\u0142ad wraca do trybu normalnego, maj\u0105c zamkni\u0119te wszystkie zawory. Co wa\u017cne, ca\u0142y uk\u0142ad dzia\u0142a bez zasilania elektrycznego, gdy\u017c wszystkie sygna\u0142y otwarcia i zamkni\u0119cia zawor\u00f3w przekazywane s\u0105 za pomoc\u0105 t\u0142ok\u00f3w i spr\u0119\u017cyn w spos\u00f3b pneumatyczno-kinetyczny [4].<\/p>\n\n\n\nRys 3. Zaw\u00f3r opr\u00f3\u017cniaj\u0105cy [4] Drugim, najd\u0142u\u017cszym elementem instalacji jest ci\u0105g rur transportuj\u0105cych \u015bcieki do zestawu pompowego. Trasa instalacji jest elementem najbardziej wra\u017cliwym na b\u0142\u0119dy monta\u017cowe, gdy\u017c b\u0142\u0119dne zamocowanie nawet jednej kszta\u0142tki mo\u017ce zagrozi\u0107 efektywno\u015bci pracy znacznej cz\u0119\u015bci instalacji. Trasa instalacji wymaga diametralnie innych zasad monta\u017cu ruroci\u0105g\u00f3w w por\u00f3wnaniu do kanalizacji grawitacyjnej:<\/p>\n\n\n\n
\nPozioma trasa instalacji domy\u015blnie prowadzona jest pod stropem. W zwi\u0105zku z tym \u015bcieki s\u0105 transportowane w pierwszej kolejno\u015bci przewodem pionowym kilka metr\u00f3w przeciwnie do zwrotu si\u0142y grawitacji. W\u0142\u0105czenie si\u0119 do przewodu poziomego nale\u017cy wykona\u0107 poprzez tzw. \u201eGooseneck\u201d \u2013 w wolnym t\u0142umaczeniu: \u0142ab\u0119dzi\u0105 szyj\u0119, co stanowi zabezpieczenie przed przep\u0142ywem wstecznym (rys. 4). Zmiana \u015brednicy rur mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 jedynie na odcinku poziomym. Odcinek pionowy instalacji musi by\u0107 tej samej \u015brednicy (dotyczy to tak\u017ce pion\u00f3w sekcyjnych), aby unikn\u0105\u0107 zmiennej pr\u0119dko\u015bci poruszania si\u0119 \u015bciek\u00f3w w trakcie transportu pionowego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\nRys 4. Schemat w\u0142\u0105czenia si\u0119 w przew\u00f3d poziomy rury pionowej [5] \nPrzewody poziome s\u0105 uk\u0142adane ze spadkiem 1% w kierunku zestawu pompowego celem umo\u017cliwienia utworzenia si\u0119 porcji osad\u00f3w w kieszeni transportowej. Kiesze\u0144 wykorzystywana jest tak\u017ce do regulacji wysoko\u015bci instalacji, co u\u0142atwia rozwi\u0105zywanie kolizji z innymi instalacjami i przeszkodami napotykanymi na etapie realizacji (rys. 5). Zalecane jest wykonywanie kieszeni po ka\u017cdych 15 metrach przewodu poziomego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\nRys 5. Omijanie przeszk\u00f3d za pomoc\u0105 kieszeni transportowej [5] \nCi\u015bnienie absolutne w instalacji wynosi do 0,35 bar, co po odj\u0119ciu strat ci\u015bnienia wynikaj\u0105cych z chropowato\u015bci rur przek\u0142ada si\u0119 na efektywn\u0105 maksymaln\u0105 wysoko\u015b\u0107 podnoszenia \u015bciek\u00f3w przeciwnie do grawitacji na poziomie 5 metr\u00f3w. Suma odcink\u00f3w transportu \u015bciek\u00f3w przeciwnie do grawitacji na trasie najbardziej niekorzystnej nie mo\u017ce przekroczy\u0107 tej warto\u015bci.<\/li>\n\n\n\n W przypadku, gdy ograniczenia maksymalnej wysoko\u015bci podnoszenia nie mog\u0105 zosta\u0107 spe\u0142nione, mo\u017cliwe jest sprowadzenie trasy bezpo\u015brednio na kondygnacj\u0119 ni\u017cej. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 w takim przypadku, aby nie \u0142\u0105czy\u0107 \u015bciek\u00f3w z pi\u0119tra wy\u017cszego z poziomym przewodem z toalety z pi\u0119tra ni\u017cszego (rys. 6). Pozwoli to unikn\u0105\u0107 przep\u0142ywu wstecznego z toalety do toalety mi\u0119dzy kondygnacjami. \u015acieki z r\u00f3\u017cnych kondygnacji musz\u0105 by\u0107 transportowane do pionu osobnymi przewodami.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\nRys 6. Spos\u00f3b prowadzenia \u015bciek\u00f3w z wy\u017cszej kondygnacji [5] \nZe wzgl\u0119du na ma\u0142\u0105 \u015brednic\u0119 wykorzystywanych rur, instalacja jest szczeg\u00f3lnie nara\u017cona na awarie powsta\u0142e na skutek umieszczenia w toaletach przedmiot\u00f3w do tego nieprzeznaczonych. Aby mo\u017cna szybko przywr\u00f3ci\u0107 instalacj\u0119 do sprawno\u015bci, w krytycznych miejscach umieszczane s\u0105 otwory rewizyjne. Czyszczaki nale\u017cy montowa\u0107 na g\u00f3rnym i dolnym ko\u0144cu pion\u00f3w, na ka\u017cdej kieszeni transportowej, kra\u0144cu przewodu poziomego oraz przy zmianach kierunku prowadzenia instalacji o 90 stopni.<\/li>\n\n\n\n W przeciwie\u0144stwie do kanalizacji grawitacyjnej, w instalacji podci\u015bnieniowej warto stosowa\u0107 zawory odcinaj\u0105ce poszczeg\u00f3lne partie budynku. Og\u00f3lna zasada ich lokalizowania jest identyczna jak w instalacji wody u\u017cytkowej \u2013 zawory musz\u0105 umo\u017cliwia\u0107 odci\u0119cie poszczeg\u00f3lnych toalet oraz pion\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n Zasady stosowania podp\u00f3r przesuwnych w postaci obejm nie zmieniaj\u0105 si\u0119 w por\u00f3wnaniu do kanalizacji grawitacyjnej. Same podpory przesuwne s\u0105 jednak niewystarczaj\u0105ce, ze wzgl\u0119du na pr\u0119dko\u015b\u0107 transportu \u015bciek\u00f3w mog\u0105c\u0105 osi\u0105ga\u0107 nawet 10 m\/s. Uderzenie z t\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 porcji osad\u00f3w przy zmianie kierunku, w po\u0142\u0105czeniu ze stosowanym powszechnie w tej instalacji po\u0142\u0105czeniem kielichowym poszczeg\u00f3lnych kszta\u0142tek i rur, prowadzi do kinetycznego roz\u0142\u0105czenia si\u0119 element\u00f3w ruroci\u0105gu. Aby unikn\u0105\u0107 tego problemu, przy ka\u017cdej zmianie kierunku nale\u017cy wzmocni\u0107 \u0142\u0105czenie zaciskiem stawowym (joint clamp) (Rys. 7).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\nRys 7. Wzmocnienie ruroci\u0105gu przy zmianie kierunku [5] \nWsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wykorzystywany generator podci\u015bnienia to pompa \u015brubowa z wbudowanym przy kr\u00f3\u0107cu ssawnym rozdrabniaczem. Pompa, poza rozdrabnianiem, spe\u0142nia jeszcze dwie funkcje: transportuje nadci\u015bnieniowo \u015bcieki bytowe do przy\u0142\u0105cza kanalizacyjnego oraz generuje podci\u015bnienie robocze, dzi\u0119ki liniowemu monta\u017cowi w instalacji (Rys. 8). Monta\u017c zbiornika pr\u00f3\u017cniowego nie jest potrzebny w tym rozwi\u0105zaniu, ze wzgl\u0119du na przej\u0119cie jego funkcji przez ca\u0142y z\u0142ad instalacji. Wartym zauwa\u017cenia jest r\u00f3\u017cnica w stosunku do tradycyjnej pompy pr\u00f3\u017cniowej wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej ze zbiornikiem pr\u00f3\u017cniowym. Praca nowoczesnej pompy wykonywana jest na czynniku roboczym jakim jest ciecz. Jako, \u017ce ciecz uszczelnia komor\u0119 pompy, \u0142opatki nie musz\u0105 ju\u017c szczelnie o ni\u0105 ociera\u0107 oraz nie musz\u0105 by\u0107 smarowane, co u\u0142atwia eksploatacj\u0119 urz\u0105dzenia [6]. W zwi\u0105zku ze zmniejszeniem zajmowanej przestrzeni przez pomp\u0119 zalecane jest u\u017cywanie zestawu pompowego z\u0142o\u017conego wi\u0119cej ni\u017c z jednego urz\u0105dzenia, co zwi\u0119ksza bezawaryjno\u015b\u0107 uk\u0142adu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\nRys 8. Schemat instalacji pompy Vacuumarator [6] Dokonano zestawienia najwa\u017cniejszych r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy instalacj\u0105 kanalizacyjn\u0105 podci\u015bnieniow\u0105 a grawitacyjn\u0105 (tab. 2). Warto podkre\u015bli\u0107 dwie kluczowe r\u00f3\u017cnice. Kanalizacja podci\u015bnieniowa zajmuje znacznie mniej miejsca ze wzgl\u0119du na mniejsze \u015brednice przewod\u00f3w, a tak\u017ce brak konieczno\u015bci stosowania pion\u00f3w wentylacyjnych. Drug\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 jest znaczna oszcz\u0119dno\u015b\u0107 wody, co przek\u0142ada si\u0119 na mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania wy\u017cszej klasy w trakcie procesu certyfikacji budynku.<\/p>\n\n\n\n
Tabela 2. Zestawienie r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy instalacj\u0105 kanalizacyjn\u0105 podci\u015bnieniow\u0105 oraz grawitacyjn\u0105 [14]Por\u00f3wnywana w\u0142asno\u015b\u0107<\/strong><\/td>Kanalizacja podci\u015bnieniowa<\/strong><\/td>Kanalizacja grawitacyjna<\/strong><\/td><\/tr>Pr\u0119dko\u015b\u0107 przep\u0142ywu<\/td> 8-10 m\/s<\/td> 0,7-1,5 m\/s<\/td><\/tr> \u015arednica przewod\u00f3w<\/td> DN 40 – 90<\/td> DN 40 – 160<\/td><\/tr> Wymagany spadek<\/td> 1% (z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 odcinkowego prowadzenia przeciwnie do grawitacji<\/td> 2%<\/td><\/tr> Ci\u015bnienie robocze<\/td> 0,35 \u2013 0,55 bar<\/td> 1 bar<\/td><\/tr> Zu\u017cycie wody na sp\u0142ukanie<\/td> 0,7 l<\/td> 5 l<\/td><\/tr> Konstrukcja p\u0142uczki ust\u0119powej<\/td> Zintegrowana z zaworem opr\u00f3\u017cniaj\u0105cym<\/td> Standardowa<\/td><\/tr> Maksymalna odleg\u0142o\u015b\u0107 p\u0142uczki ust\u0119powej od pionu<\/td> Ograniczona jedynie moc\u0105 pompy<\/td> 1 m<\/td><\/tr> Spos\u00f3b \u0142\u0105czenia rur<\/td> Kielichowe z dodatkowymi obejmami wzmacniaj\u0105cymi<\/td> Kielichowe<\/td><\/tr> Spos\u00f3b wentylacji<\/td> Uk\u0142ad zamkni\u0119ty, bez wentylacji<\/td> Dodatkowe piony wentylacyjne<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n6. Podsumowanie i wnioski<\/h3>\n\n\n\n Europejskiemu prawodawstwu brakuje aktualnych oraz wyczerpuj\u0105cych dokument\u00f3w na temat instalacji kanalizacji podci\u015bnieniowej. Polskie rozporz\u0105dzenie o Warunkach Technicznych [11] nie wspomina ani s\u0142owem o tej technologii. Obowi\u0105zuj\u0105ca w Polsce norma PN-EN 12109 [10] pomimo i\u017c zawiera informacje o tej technologii, to s\u0105 to informacje uog\u00f3lnione oraz przestarza\u0142e. W chwili obecnej zastosowanie wymaga\u0144 wspomnianych norm nie umo\u017cliwia zaprojektowania instalacji kanalizacji podci\u015bnieniowej z maksymaln\u0105 efektywno\u015bci\u0105, mo\u017cliw\u0105 dzi\u0119ki post\u0119powi technologicznemu z ostatnich 25 lat.<\/p>\n\n\n\n
Brak prawodawstwa na rynku europejskim powoduje niedob\u00f3r specjalist\u00f3w w dziedzinie kanalizacji sanitarnej podci\u015bnieniowej. Prowadzi to do sytuacji, w kt\u00f3rej projektanci zmuszeni s\u0105 do korzystania z us\u0142ug specjalistycznych firm zewn\u0119trznych, autor\u00f3w technologii, o czym \u015bwiadcz\u0105 stosowne adnotacje w projektach technicznych budynk\u00f3w [14].<\/p>\n\n\n\n
Nowatorsko\u015b\u0107 technologii kanalizacji podci\u015bnieniowej powoduje brak jednolitych wytycznych projektowych, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do utrudnienia jej wykorzystywania. Z przegl\u0105du literatury wynika, jakoby najrozs\u0105dniejszym by\u0142oby tymczasowe przyj\u0119cie nast\u0119puj\u0105cych wytycznych normowych na rynku europejskim:<\/p>\n\n\n\n
\nIstniej\u0105ca europejska EN 12109 \u2013 podej\u015bcie systemowe do problematyki efektywno\u015bci energetycznej oraz bezpiecze\u0144stwa biologicznego.<\/li>\n\n\n\n Nowozelandzka AS\/NZS 3500.2 \u2013 wymagania dla projektant\u00f3w instalacji na temat projektowanej pr\u0119dko\u015bci, spadk\u00f3w, stosowanych ci\u015bnie\u0144.<\/li>\n\n\n\n Australijska SA TS 100 \u2013 procedury przeprowadzania test\u00f3w odbiorczych instalacji.<\/li>\n\n\n\n Ameryka\u0144ska CSA B45.13-19 \u2013 wytyczne na temat stosowanych materia\u0142\u00f3w, ich niezawodno\u015bci oraz sposobu eksploatacji dzia\u0142aj\u0105cej instalacji.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\nDotychczasowe stosowanie instalacji kanalizacji podci\u015bnieniowej niemal wy\u0142\u0105cznie w \u015brodkach transportu powoduje brak bada\u0144 nad wykorzystaniem tej technologii w skali makro w du\u017cych budynk\u00f3w. Brak danych z takich budynk\u00f3w zmusza producent\u00f3w jedynie do ekstrapolacji wynik\u00f3w z ma\u0142ych instalacji do estymacji koszt\u00f3w eksploatacji du\u017cych instalacji, kt\u00f3re niekoniecznie musz\u0105 si\u0119 potwierdzi\u0107. Mniejsze zu\u017cycie wody na sp\u0142ukanie jest punktem niezmiennym od skali instalacji i to w\u0142a\u015bnie ta w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 sk\u0142ania pierwszych inwestor\u00f3w do wyboru kanalizacji podci\u015bnieniowej w celu uzyskania wy\u017cszych klas certyfikat\u00f3w efektywno\u015bci energetycznej. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce zestawy pompowe kanalizacji podci\u015bnieniowej zu\u017cywaj\u0105 energi\u0119, kt\u00f3ra nie jest uwzgl\u0119dniana cho\u0107by w certyfikacji BREEAM. Dodatkowo, mniejsza ilo\u015b\u0107 wody potrzebnej do sp\u0142ukania, przek\u0142ada si\u0119 na mniejsz\u0105 ilo\u015b\u0107 energii zu\u017cytej przez zestaw hydroforowy na dostarczenie wody u\u017cytkowej do toalet. Patrz\u0105c szerzej, zastosowanie instalacji kanalizacji podci\u015bnieniowej wp\u0142ywa te\u017c na sie\u0107 miejsk\u0105, zmniejszaj\u0105c nat\u0119\u017cenie przep\u0142ywu do oczyszczalni \u015bciek\u00f3w, a tak\u017ce ilo\u015b\u0107 wody t\u0142oczonej z miejskich stacji uzdatniania wody. <\/p>\n\n\n\n
Nast\u0119pnym nieprzewidzianym problemem dla instalacji kanalizacji podci\u015bnieniowej jest twardo\u015b\u0107 wody wodoci\u0105gowej. Dotychczasowe stosowanie tej technologii na statkach oraz domkach jedno- i wielorodzinnych w Skandynawii wystawia\u0142o j\u0105 na dzia\u0142anie jedynie wody o niskiej zawarto\u015bci wapnia i magnezu. Zawory opr\u00f3\u017cniaj\u0105ce dostarczaj\u0105 wod\u0119 kanalikami mniejszymi ni\u017c DN10, co przy kontakcie z przewa\u017cnie tward\u0105 wod\u0105 pobieran\u0105 z uj\u0119\u0107 powierzchniowych w Polsce mo\u017ce doprowadzi\u0107 do szybkiego ich zakamienienia. W efekcie mo\u017ce to skutkowa\u0107 zmniejszon\u0105 \u017cywotno\u015bci\u0105 systemu i cz\u0119stymi pracami serwisowymi. Prowadzi to do przypuszczenia, i\u017c to zaw\u00f3r opr\u00f3\u017cniaj\u0105cy jest najbardziej newralgicznym elementem instalacji podci\u015bnieniowej, co by by\u0142o odwzorowaniem wniosk\u00f3w z rozprawy doktorskiej [2] (najbardziej awaryjnym elementem sieci zewn\u0119trznych s\u0105 studzienki przy\u0142\u0105czeniowe z zaworem opr\u00f3\u017cniaj\u0105cym).<\/p>\n\n\n\n
Aktualne wyniki bada\u0144 nad przep\u0142ywem tr\u00f3jfazowym w instalacjach wewn\u0119trznych trwaj\u0105 w laboratoriach producent\u00f3w system\u00f3w. Niestety, \u017cadna z firm nie opublikowa\u0142a dok\u0142adnych informacji na ten temat. Stworzenie platformy do wymiany wiedzy open sourcowej mi\u0119dzy firmami oraz instytucjami badawczymi przy\u015bpieszy\u0142oby stworzenie nieempirycznych wytycznych do projektowania instalacji podci\u015bnieniowych.<\/p>\n\n\n\n
Podsumowuj\u0105c, kanalizacja podci\u015bnieniowa w budynkach to technologia nowatorska, maj\u0105ca liczne przewagi nad jej grawitacyjnym odpowiednikiem. Stawia jednak ona dopiero pierwsze kroki na rynku europejskim. Brak ujednoliconego prawodawstwa oraz przyk\u0142ad\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych, du\u017cych budynk\u00f3w w tej technologii sugeruje traktowanie jej jako prototypu z du\u017cym potencja\u0142em, kt\u00f3ry nale\u017cy obserwowa\u0107 w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
7. Literatura<\/h3>\n\n\n\n [1] Liljendahl, J. (1966). Method of hydro-pneumatic conveying system and apparatus, United States Patent Office.<\/p>\n\n\n\n
[2] Miszta-Kruk, K. (2006). Analiza niezawodno\u015bci kanalizacji podci\u015bnieniowej na podstawie bada\u0144 eksploatacyjnych wybranych system\u00f3w, Rozprawa doktorska. Politechnika Warszawa.<\/p>\n\n\n\n
[3] Pi\u0119tka, J. (2017). Kanalizacja podci\u015bnieniowa jako rozwi\u0105zanie system\u00f3w kanalizacji na terenach zagro\u017conych powodziami oraz o trudnych warunkach gruntowo-wodnych. Przegl\u0105d budowlany 88(9)<\/p>\n\n\n\n
[4] Jets Vacuum AS. (2022). Instruction Manual No. 054100970. [5] Jets Vacuum AS. (2018). Piping Guide. Vacuum Piping Guide, Building<\/p>\n\n\n\n
[6] Jets Vacuum AS. (2007). Vacuum theory & background [7] AS\/NZS 3500.2. (2017). Plumbing and drainage Sanitary plumbing and drainage. Sai global.<\/p>\n\n\n\n
[8] CSA B45.13:19\/IAPMO Z1700-2019. (2019) Vacuum waste-collection systems. Standards council of Canada.<\/p>\n\n\n\n
[9] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024\/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynk\u00f3w<\/p>\n\n\n\n
[10] PN-EN 12109:2003. (1999). Wewn\u0119trzne systemy kanalizacji podci\u015bnieniowej. Europejski Komitet Normalizacyjny.<\/p>\n\n\n\n
[11] Rozporz\u0105dzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunk\u00f3w technicznych, jakim powinny odpowiada\u0107 budynki i ich usytuowanie, Dz.U.2024 poz.726<\/p>\n\n\n\n
[12] SA TS 100:2018. (2018). Technical Specification Vacuum WC pans, vacuum urinals and interface valves intended for use with vacuum drainage systems and designs. Sai global.<\/p>\n\n\n\n
[13] B\u0142a\u017cejewski, R. & Matz, R. (2026). Hydraulics of vacuum sewerage system. CRC Press.<\/p>\n\n\n\n
[14] Jakubowski, D. (2026.) Analiza por\u00f3wnawcza instalacji kanalizacji sanitarnej podci\u015bnieniowej i grawitacyjnej na przyk\u0142adzie inwestycji The Bridge w Warszawie. Praca dyplomowa magisterska. Politechnika Warszawska.<\/p>\n\n\n\n
Daniel Jakubowski, Jaros\u0142aw Chudzicki, GWiTS 9\/2026\n<\/div>\n
…<\/a><\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[103],"class_list":["post-4014","post","type-post","status-publish","format-standard","category-wszystkie_artykuly","tag-9-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4014","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4014"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4014\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4066,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4014\/revisions\/4066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4014"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4014"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4014"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"ORCID](\"http:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ORCID.png\")
<\/em>1<\/sup>* , Jaros\u0142aw Chudzicki<\/a>![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/1065545GWITS20260903_R1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/1065545GWITS20260903_R2-1024x593.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/1065545GWITS20260903_R3.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/1065545GWITS20260903_R4.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/1065545GWITS20260903_R5.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/1065545GWITS20260903_R6-1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/1065545GWITS20260903_R7.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/1065545GWITS20260903_R8.jpg\")