{"id":3828,"date":"2026-08-26T12:02:48","date_gmt":"2026-08-26T12:02:48","guid":{"rendered":"https:\/\/gwits.pl\/?p=3828"},"modified":"2026-09-22T09:47:11","modified_gmt":"2026-09-22T09:47:11","slug":"1065545gwits20260705","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gwits.pl\/en\/1065545gwits20260705\/","title":{"rendered":"Spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 w kontek\u015bcie przedsi\u0119biorstw wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnych \/ Social responsibility in context of water and sewage companies"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

Jakub Fenert\"ORCID<\/a>1<\/sup>*, Monika \u017bubrowska-Sudo\u0142\"ORCID<\/a>1<\/sup>, Katarzyna Iwi\u0144ska\"ORCID<\/a>2<\/sup><\/em><\/p>\n\n\n\n

Afiliacja<\/summary>\n

1<\/sup> Wydzia\u0142 In\u017cynierii \u015arodowiska, Politechnika Warszawska
2<\/sup> Instytut Socjologii, Uniwersytet Civitas
* Kontakt \/ Correspondence: jakub@fenert.pl<\/a><\/p>\n<\/details>\n\n\n\n


DOI: 10.65545\/GWITS.2026.07.05<\/strong>, GWiTS 7\/2026, lipiec 2026<\/p>\n\n\n\n

Pobierz PDF<\/a> (Open Access)<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Streszczenie:<\/strong>
W niniejszym artykule przedstawiono przegl\u0105d literatury na temat spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci w kontek\u015bcie przedsi\u0119biorstw wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnych. Przeprowadzono analiz\u0119 trzech perspektyw: spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci przedsi\u0119biorstwa (CSR), odpowiedzialnego prowadzenia bada\u0144 i wdra\u017cania innowacji (RRI) oraz oceny \u015brodowiskowej, spo\u0142ecznej i \u0142adu korporacyjnego (ESG). Wyniki przegl\u0105du odniesiono do sektora wod-kan. Mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 mo\u017ce przynie\u015b\u0107 korzy\u015bci przedsi\u0119biorstwom przedmiotowego sektora, a CSR stanowi dobry punkt wyj\u015bcia do oceny i por\u00f3wnania zaanga\u017cowania w spo\u0142eczn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa kluczowe:<\/strong> spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 biznesu, bran\u017ca wodoci\u0105gowo-kanalizacyjna, przedsi\u0119biorstwo wodoci\u0105gowo-kanalizacyjne, CSR, RRI, ESG, zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j<\/em><\/p>\n\n\n\n

Abstract:
<\/strong>This article presents a review of the literature on social responsibility of the water and wastewater companies. An analysis was carried out of three perspectives: corporate social responsibility (CSR), responsible research and innovation (RRI), and environmental, social and corporate governance (ESG). The findings of the review were applied to the context of the water and wastewater sector. It can be concluded that social responsibility can bring benefits to companies in this sector, and that CSR provides a good starting point for assessing and comparing commitment to social responsibility.<\/p>\n\n\n\n

Keywords:<\/strong> corporate social responsibility, water and wastewater sector, water and sewage company, CSR, RRI, ESG, sustainability<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

1. Wprowadzenie<\/h3>\n\n\n\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 definicj\u0119 spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci (SO) jak i zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju mo\u017cna wywnioskowa\u0107, \u017ce przedsi\u0119biorstwa bran\u017cy wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnej powinny uwzgl\u0119dnia\u0107 SO i dzia\u0142ania na rzecz zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju w swojej misji i credo organizacji. Wed\u0142ug danych GUS [1], w wod\u0119 z sieci wodoci\u0105gowej zaopatrywane jest 95,3% gospodarstw domowych w Polsce. Tym samym dzia\u0142alno\u015b\u0107 prowadzona przez przedsi\u0119biorstwa wodoci\u0105gowo-kanalizacyjne obejmuje wi\u0119kszo\u015b\u0107 obywateli naszego kraju. Jednocze\u015bnie zasoby wody znajduj\u0105 si\u0119 pod coraz wi\u0119ksz\u0105 presj\u0105 ze wzgl\u0119du na rosn\u0105ce zapotrzebowanie i spadaj\u0105c\u0105 jako\u015b\u0107 [2]. European Environment Agency szacuje, \u017ce \u015brednio 30% terytorium Unii Europejskiej i co trzeci jej mieszkaniec co roku dotkni\u0119ty jest niedoborami wody, a wed\u0142ug danych Eurostatu Polska jest jednym z kraj\u00f3w o najni\u017cszych zasobach wody na mieszka\u0144ca [3, 4]. Pomimo tych zale\u017cno\u015bci, temat spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci przedsi\u0119biorstw wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnych pozostaje s\u0142abo rozpoznany w literaturze naukowej. Liczba publikacji dotycz\u0105cych zagadnienia SO z uwzgl\u0119dnieniem bran\u017cy wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnej jest niewielka. Artyku\u0142y zwi\u0105zane z SO zaczynaj\u0105 uwzgl\u0119dnia\u0107 przedsi\u0119biorstwa sektora dopiero od 2001 roku. Od tego momentu opublikowano 349 pozycji, co stanowi 0,5% liczby pozycji poruszaj\u0105cych temat SO opublikowanych od 2001 roku (69 143 artyku\u0142y).<\/p>\n\n\n\n

Spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 (SO) stanowi form\u0119 samoregulacji oraz zapewnienia zgodno\u015bci organizacji z prawem, standardami etycznymi i normami spo\u0142ecznymi [5]. Pocz\u0105wszy od lat 70. XX firmy zacz\u0119\u0142y dostrzega\u0107, \u017ce nieuwzgl\u0119dnienie spo\u0142ecznych oczekiwa\u0144 dotycz\u0105cych wp\u0142ywu ich dzia\u0142alno\u015bci na ludzi i \u015brodowisko mo\u017ce stanowi\u0107 ryzyko biznesowe. R\u00f3wnocze\u015bnie w literaturze akademickiej pojawi\u0142o si\u0119 wiele publikacji przedstawiaj\u0105cych r\u00f3\u017cne podej\u015bcia do SO: ekonomiczne, filozoficzne i etyczne [5\u20137].<\/p>\n\n\n\n

W niniejszym artykule za definicj\u0119 SO przyj\u0119to definicj\u0119 wskazan\u0105 w normie ISO 26000:2010 Wytyczne dotycz\u0105ce spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci [8]. Przywo\u0142ana norma definiuje SO jako \u201eodpowiedzialno\u015b\u0107 organizacji za wp\u0142yw jej decyzji oraz dzia\u0142a\u0144 (w tym produkt\u00f3w, proces\u00f3w, us\u0142ug) na spo\u0142ecze\u0144stwo i \u015brodowisko, poprzez jawne i etyczne podej\u015bcie do dzia\u0142alno\u015bci\u201d [8]. Podej\u015bcie to musi spe\u0142nia\u0107 cztery warunki: 1) Wspiera\u0107 zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j, w tym zdrowie i dobrobyt spo\u0142ecze\u0144stwa. 2) Bra\u0107 pod uwag\u0119 oczekiwania interesariuszy. 3) By\u0107 zgodne z prawem oraz sp\u00f3jne z mi\u0119dzynarodowymi standardami zachowania (powszechnie uznanymi za\u0142o\u017ceniami i aktami prawa mi\u0119dzynarodowego, traktatami, konwencjami). 4) By\u0107 wdro\u017cone w ca\u0142ej organizacji i aktywnie praktykowane.<\/p>\n\n\n\n

We wsp\u00f3\u0142czesnej terminologii SO jest nierozerwalnie po\u0142\u0105czona ze zr\u00f3wnowa\u017conym rozwojem, mimo, \u017ce to drugie poj\u0119cie zosta\u0142o stworzone nieco p\u00f3\u017aniej. Raport Brundtland okre\u015bla zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j jako rozw\u00f3j spo\u0142eczno-ekonomiczny wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stw polegaj\u0105cy na zaspokajaniu ich potrzeb bez nara\u017cania zdolno\u015bci przysz\u0142ych pokole\u0144 do zaspokojenia w\u0142asnych potrzeb [9, 10].<\/p>\n\n\n\n

Rosn\u0105ce zainteresowanie tematem, przejawiaj\u0105ce si\u0119 w dzia\u0142aniach podejmowanych przez przedsi\u0119biorstwa wodoci\u0105gowo-kanalizacyjne, wykraczaj\u0105cych poza ich obowi\u0105zki prawne, czyni go warto\u015bciowym do zbadania. W niniejszym artykule przedstawiono przegl\u0105d literatury na temat SO i podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 jego syntezy, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem kontekstu wynikaj\u0105cego ze specyfiki sektora wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnego.<\/p>\n\n\n\n

2. Spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 jako przedmiot bada\u0144<\/h3>\n\n\n\n

W literaturze istnieje kilka podej\u015b\u0107 do SO. W artykule zostan\u0105 om\u00f3wione i por\u00f3wnane trzy z nich: Corporate Social Responsibility (spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 przedsi\u0119biorstwa), Responsible Research and Innovation (odpowiedzialne prowadzenie bada\u0144 i wdra\u017canie innowacji) oraz Environment, Social and Corporate Governance (ocena \u015brodowiskowa, spo\u0142eczna i \u0142adu korporacyjnego).<\/p>\n\n\n\n

2.1. Corporate Social Responsibility (CSR)<\/h5>\n\n\n\n

Podczas gdy SO mo\u017ce by\u0107 aplikowana do dowolnych podmiot\u00f3w (przedsi\u0119biorstw, organizacji rz\u0105dowych i pozarz\u0105dowych, medi\u00f3w), CSR (spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 przedsi\u0119biorstwa) w literaturze zazwyczaj powi\u0105zany jest z organizacjami, kt\u00f3rych najwa\u017cniejszym celem jest generowanie zysku i pomna\u017canie kapita\u0142u. Wed\u0142ug Carrolla [11], kt\u00f3rego prace o CSR uwa\u017cane s\u0105 za prze\u0142omowe [12, 13], odpowiedzialno\u015b\u0107 przedsi\u0119biorstwa ukszta\u0142towana jest z czterech obszar\u00f3w, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 lepiej scharakteryzowa\u0107 obowi\u0105zki przedsi\u0119biorstwa wobec spo\u0142ecze\u0144stwa. Model opracowany przez Carrolla przedstawia rys. 1.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rys. 1. Model spo\u0142ecznie odpowiedzialnego przedsi\u0119biorstwa wg Carrolla. Opracowanie w\u0142asne na podst. [6, 11]
Fig. 1. Carroll\u2019s model of socially responsible enterprise. Source: own, based on [6, 11]<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Fundamentem przedsi\u0119biorstwa jest odpowiedzialno\u015b\u0107 ekonomiczna wobec spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3ra wymaga, aby by\u0142y one przede wszystkim rentowne. Podmiot gospodarczy tworzy zysk poprzez wytwarzanie warto\u015bci dodanej do spo\u0142ecze\u0144stwa, a w tworzeniu jej przynosi korzy\u015bci wszystkim interesariuszom [11]. Odpowiedzialno\u015b\u0107 ekonomiczna stanowi tym samym najwa\u017cniejsz\u0105 zasad\u0119, bo to na niej opieraj\u0105 si\u0119 pozosta\u0142e rodzaje odpowiedzialno\u015bci. Odpowiedzialno\u015b\u0107 prawna oznacza, \u017ce przedsi\u0119biorstwo w ramach wypracowywania zysku zobowi\u0105zane jest do dzia\u0142ania w ramach ustanowionych granic prawa. W regulacjach prawnych znajduje si\u0119 odzwierciedlenie warto\u015bci wyznawanych przez spo\u0142ecze\u0144stwo. Zaw\u0119\u017cenie perspektywy tylko do dw\u00f3ch najbardziej podstawowych wymiar\u00f3w odpowiedzialno\u015bci ma ograniczenia \u2013 organy stanowi\u0105ce prawo nie s\u0105 w stanie przewidzie\u0107 i uregulowa\u0107 wszystkich okoliczno\u015bci [13]. Odpowiedzialno\u015b\u0107 etyczna wykracza poza zapisy prawa, do kt\u00f3rych nale\u017cy si\u0119 dostosowa\u0107, aby m\u00f3c prowadzi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107, a wchodzi w sfer\u0119 sprostania oczekiwaniom, jakie stawia spo\u0142ecze\u0144stwo. Oznacza to trzymanie si\u0119 nie tylko litery prawa, ale r\u00f3wnie\u017c jego intencji. Kolejnym aspektem jest oczekiwanie, \u017ce przedsi\u0119biorstwo b\u0119dzie prowadzi\u0107 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w spos\u00f3b sprawiedliwy i uczciwy r\u00f3wnie\u017c wtedy, kiedy istniej\u0105ce prawo nie przedstawia obowi\u0105zuj\u0105cych \u015bcie\u017cek post\u0119powania [11]. Ostatni stopie\u0144 odpowiedzialno\u015bci, odpowiedzialno\u015b\u0107 filantropijna, wi\u0105\u017ce si\u0119 z po\u015bwi\u0119ceniem cz\u0119\u015bci zasob\u00f3w \u2013 materialnych i niematerialnych \u2013 na rzecz spo\u0142ecze\u0144stwa. Te dzia\u0142ania nie s\u0105 wymagane ekonomicznie ani prawnie, a tak\u017ce najcz\u0119\u015bciej nie wynikaj\u0105 z oczekiwa\u0144 spo\u0142ecze\u0144stwa wobec biznesu. Dzia\u0142ania te podejmowane s\u0105 z czystej ch\u0119ci rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa, znalezienia odpowiedzi na jego problemy i poprawy jako\u015bci \u017cycia ludzi [11, 13].<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119\u015b\u0107 autor\u00f3w rozr\u00f3\u017cnia CSR techniczny, r\u00f3wnolegle istniej\u0105cy z CSR instytucjonalnym [14, 15]. CSR techniczny odnosi si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do dzia\u0142a\u0144 organizacji wobec interesariuszy g\u0142\u00f3wnych (wp\u0142ywaj\u0105cych bezpo\u015brednio na organizacj\u0119), takich jak klienci (produkt), pracownicy i sfera \u0142adu korporacyjnego. Te akcje, polegaj\u0105ce np. na poprawie jako\u015bci produkt\u00f3w lub zapewnienie benefit\u00f3w pracowniczych, s\u0105 cz\u0119sto natury reakcyjnej i traktowane s\u0105 jako koszt prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci [15]. CSR instytucjonalny obejmuje dzia\u0142ania dotykaj\u0105ce interesariuszy, kt\u00f3rzy mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na organizacj\u0119 jedynie po\u015brednio, jak np. spo\u0142eczno\u015bci lokalne lub \u015brodowisko naturalne, a przyk\u0142adem akcji w tym zakresie s\u0105 decyzje na rzecz wdra\u017cania zielonych, zeroemisyjnych technologii lub przekazywania cz\u0119\u015bci wypracowanego zysku na rzecz spo\u0142eczno\u015bci [15, 16].<\/p>\n\n\n\n

Wirba [17] argumentuje, \u017ce wdro\u017cenie CSR pozwala osi\u0105gn\u0105\u0107 balans pomi\u0119dzy uzyskaniem akceptacji interesariuszy i w\u0142a\u015bcicieli firmy, a spe\u0142nieniem cel\u00f3w ekonomicznych, \u015brodowiskowych i spo\u0142ecznych (tzw. \u201eTriple bottom line\u201d). W swych podstawach CSR jest niczym innym jak zarz\u0105dzaniem kosztami i korzy\u015bciami dzia\u0142alno\u015bci przedsi\u0119biorstwa dla wszystkich interesariuszy: pocz\u0105wszy od pracownik\u00f3w, przez inwestor\u00f3w, dostawc\u00f3w, klient\u00f3w, a\u017c po otoczenie spo\u0142eczne [17, 18]. Etikan [19] zaznacza, \u017ce podejmowanie dzia\u0142a\u0144 CSR na rzecz \u015brodowiska oraz spo\u0142ecze\u0144stwa, transparentna komunikacja, postawa lidera i dopasowane strategie w istotny spos\u00f3b wp\u0142ywaj\u0105 na odbi\u00f3r przedsi\u0119biorstwa przez interesariuszy. Jiang [20] stwierdza, \u017ce aktywne zaanga\u017cowanie pracownik\u00f3w w dzia\u0142ania CSR i sp\u00f3jny j\u0119zyk komunikacji r\u00f3wnie\u017c wp\u0142ywaj\u0105 na popraw\u0119 reputacji sp\u00f3\u0142ki.<\/p>\n\n\n\n

W swoim artykule Du [15] stwierdza, \u017ce wdro\u017cenie CSR w organizacji zale\u017cy nie tylko od uznania istotnej roli tych dzia\u0142a\u0144 w sprostaniu oczekiwaniom interesariuszy i osi\u0105gni\u0119ciu zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju, ale r\u00f3wnie\u017c od podej\u015bcia do zarz\u0105dzania os\u00f3b na stanowiskach kierowniczych. W pracy wykaza\u0142a, \u017ce transformacyjny styl zarz\u0105dzania (oparty na przedstawianiu wzoru do na\u015bladowania, rozumieniu potrzeb pracownik\u00f3w, kwestionowaniu utartych sposob\u00f3w rozwi\u0105zywania problem\u00f3w) jest przydatny w tworzeniu i inicjowaniu spo\u0142ecznie odpowiedzialnych dzia\u0142a\u0144. Styl transakcyjny (oparty na jasnej komunikacji korzy\u015bci wynikaj\u0105cych ze sprostania postawionym, klarownym wymaganiom oraz na bie\u017c\u0105cym monitorowaniu wykonywania zada\u0144 w celu wykrycia i zapobie\u017cenia problemom) jest skuteczny w ich wdra\u017caniu i osi\u0105ganiu korzy\u015bci biznesowych. Takie pluralistyczne podej\u015bcie tworzy sytuacj\u0119 \u201ewin-win\u201d \u2013 satysfakcji cel\u00f3w ekonomicznych organizacji przy jednoczesnym utrzymaniu wsparcia inicjatyw CSR [15].<\/p>\n\n\n\n

Porter i Kramer [7] r\u00f3wnolegle wskazuj\u0105, \u017ce mimo ambitnego i szczytnego celu implementacja CSR w istniej\u0105cych politykach firmowych pozostawia wiele do \u017cyczenia. Jest to, wed\u0142ug nich, spowodowane dwoma czynnikami. Po pierwsze, wywieranie presji zewn\u0119trznej na firmy, by prowadzi\u0142y dzia\u0142ania CSR, nastawia przeciwko sobie interes biznesowy i spo\u0142ecze\u0144stwo, podczas gdy s\u0105 one od siebie wzajemnie zale\u017cne. Po drugie, dzia\u0142anie zgodnie z oczekiwaniami grup nacisku sprawia, \u017ce dzia\u0142ania s\u0105 og\u00f3lne, niedopasowane do specyfiki firmy i maj\u0105 minimalny wp\u0142yw spo\u0142eczny. Autorzy zauwa\u017cyli r\u00f3wnie\u017c, \u017ce osobom na stanowiskach wykonawczych cz\u0119sto brakuje zewn\u0119trznego oparcia (np. w formie akt\u00f3w prawnych, modeli, schemat\u00f3w dzia\u0142ania), przez co ich decyzje nie s\u0105 podejmowane z pewno\u015bci\u0105 co do ich skuteczno\u015bci. Tak prowadzone dzia\u0142ania CSR bardzo cz\u0119sto nie by\u0142y ani strategiczne, ani operacyjne, a jedynie \u201ekosmetyczne\u201d w formie kampanii medialnych. Porter i Kramer [7] wyci\u0105gaj\u0105 wniosek, \u017ce aby CSR by\u0142 warto\u015bciowy, nale\u017cy w\u0142\u0105czy\u0107 go w realia biznesowe i nada\u0107 mu warto\u015b\u0107 strategiczn\u0105, a inicjatywy CSR powinny tworzy\u0107 warto\u015b\u0107 dodan\u0105 dla obu stron \u2013 organizacji i jej interesariuszy.<\/p>\n\n\n\n

2.2. Responsible Research and Innovation (RRI)<\/h5>\n\n\n\n

Odpowiedzialne prowadzenie bada\u0144 i wdra\u017canie innowacji (RRI \u2013 Responsible Research and Innovation) jest definiowane w literaturze jako jawny proces, w kt\u00f3rym interesariusze procesu badawczo-rozwojowego (B&R) wsp\u00f3lnie dzia\u0142aj\u0105 w celu uwzgl\u0119dnienia w nim potrzeb, warto\u015bci i oczekiwa\u0144 spo\u0142ecze\u0144stwa: odbiorc\u00f3w innowacji. Szczeg\u00f3ln\u0105 cech\u0105 RRI jest przesuni\u0119cie zakresu analizy z efekt\u00f3w na ca\u0142y proces B&R \u2013 pozwala to na dostrze\u017cenie wp\u0142ywu spo\u0142ecznego pierwszych stadi\u00f3w bada\u0144, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 przyt\u0142umiony przez pryzmat potencjalnych korzy\u015bci [21, 22]. Wprowadzone przez Owena poj\u0119cie \u201eeuropejskiego modelu RRI\u201d charakteryzuje si\u0119 tym, \u017ce jako warto\u015bci przy\u015bwiecaj\u0105ce RRI zosta\u0142y przypisane te wynikaj\u0105ce z Konstytucji dla Europy, a ich osi\u0105gni\u0119cie powinno by\u0107 etycznie akceptowalne, spo\u0142ecznie po\u017c\u0105dane, bezpieczne i zr\u00f3wnowa\u017cone [22, 23]. Komisja Europejska \u2013 w swoich dzia\u0142aniach si\u0119gaj\u0105cych 2011 roku \u2013 wyr\u00f3\u017cni\u0142a pi\u0119\u0107 filar\u00f3w RRI [22, 24, 25]: 1) Zaanga\u017cowanie spo\u0142eczne. 2) Otwarty dost\u0119p. 3) R\u00f3wno\u015b\u0107 p\u0142ci. 4) Etyka. 5) Popularyzacja nauki.<\/p>\n\n\n\n

Owen [22] okre\u015bla cztery czynniki stanowi\u0105ce podstaw\u0119 ideow\u0105 funkcjonowania RRI, a mianowicie: 1) Opis i analiza wp\u0142yw\u00f3w (anticipation). 2) Refleksja nad procesem i jego niewiadomymi (reflexivity), 3) Inkluzywno\u015b\u0107 (inclusivity). 4) Odpowiedzialno\u015b\u0107 (responsibility). Pierwszy czynnik polega na opisaniu i przeanalizowaniu zak\u0142adanych oraz potencjalnych niezak\u0142adanych skutk\u00f3w ekonomicznych, spo\u0142ecznych, \u015brodowiskowych i innych. Nie ma on s\u0142u\u017cy\u0107 przewidywaniu przysz\u0142o\u015bci, a zadawaniu serii coraz bardziej szczeg\u00f3\u0142owych pyta\u0144 \u201eco by si\u0119 sta\u0142o, gdyby\u2026\u201d, co pozwala na odkrycie nowych sposob\u00f3w, w jaki mo\u017cemy my\u015ble\u0107 o analizowanym procesie B&R. Drugi czynnik polega na g\u0142\u0119bokim zastanowieniu si\u0119 jakie s\u0105 le\u017c\u0105ce u podstawy procesu cele, motywacje oraz w jaki spos\u00f3b b\u0119dzie wp\u0142ywa\u0142 na spo\u0142ecze\u0144stwo; jakie s\u0105 atuty, wiedza i realia prawne; a tak\u017ce, co nie jest wiadome, jakie s\u0105 przyj\u0119te za\u0142o\u017cenia, ryzyka, obszary niewiedzy oraz dylematy etyczne, z kt\u00f3rymi b\u0119dzie musia\u0142 zmierzy\u0107 si\u0119 zesp\u00f3\u0142 badawczy. Trzeci czynnik \u2013 inkluzywno\u015b\u0107 \u2013 to otwarcie si\u0119 na poddanie wcze\u015bniejszych refleksji i analiz konsultacjom i procesom dialogu z szerokim gronem interesariuszy. Wys\u0142uchanie wielu perspektyw mo\u017ce pozwoli\u0107 zauwa\u017cy\u0107 kwestie, kt\u00f3re nie zosta\u0142y zidentyfikowane na wcze\u015bniejszych etapach. Innowacja jest kontekstem specyficznym: wielowymiarowym, interdyscyplinarnym, niepewnym i nieprzewidywalnym. Ostatni czynnik \u2013 odpowiedzialno\u015b\u0107 \u2013 musi zatem by\u0107 rozumiany szerzej ni\u017c dotychczas. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za proces RRI powinna by\u0107 rozszerzona na uniwersytety, innowator\u00f3w, przemys\u0142, sektor publiczny i finansowy, a na ko\u0144cu wspierana debat\u0105 publiczn\u0105. Istotne jest nie tylko ich zaanga\u017cowanie, ale r\u00f3wnie\u017c poczucie odpowiedzialno\u015bci za sw\u00f3j udzia\u0142 w tym procesie. Owen [22] zaznacza, \u017ce te czynniki nie s\u0105 niczym nowym, ale to instytucjonalna integracja tych proces\u00f3w jest wa\u017cnym, nawet je\u015bli tylko ewolucyjnym, wk\u0142adem RRI w lepsz\u0105, bardziej zr\u00f3wnowa\u017con\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Du\u017c\u0105 uwag\u0119 nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 na to, aby na poziomie regulacyjnym cele i motywacje stoj\u0105ce za RRI by\u0142y jasne i zrozumia\u0142e dla uczestnik\u00f3w procesu [22, 25].<\/p>\n\n\n\n

Stahl [25] obserwuje, \u017ce filary RRI dostrzegane s\u0105 tylko cz\u0119\u015bciowo, np. zaanga\u017cowanie spo\u0142eczne jest postrzegane jako wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki do u\u017cytkownika ko\u0144cowego, a nie anga\u017cowanie wszystkich interesariuszy w tworzenie innowacji od samego pocz\u0105tku. Wi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ca si\u0119 aspektom rynkowym, a dzia\u0142anie odpowiedzialne uto\u017csamia si\u0119 z analiz\u0105 i zarz\u0105dzaniem ryzykiem. Autor zauwa\u017ca r\u00f3wnie\u017c, \u017ce przedsi\u0119biorstwa wykazuj\u0105 si\u0119 znacznie bli\u017cszym horyzontem czasowym w okre\u015blaniu celi RRI, ni\u017c ten proponowany w ramach literaturowego dyskursu o RRI. Na zako\u0144czenie wskazuje, \u017ce chocia\u017c wyzwaniem jest kwantyfikacja wynik\u00f3w, jakie RRI mo\u017ce przynie\u015b\u0107 dla przedsi\u0119biorstwa, RRI mo\u017ce spe\u0142ni\u0107 rol\u0119 istotnego czynnika wspomagaj\u0105cego ocen\u0119 technologii, gdy jeszcze nie ma ram prawnych ani nie funkcjonuj\u0105 ustalone sposoby post\u0119powania.<\/p>\n\n\n\n

Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dyskusj\u0119 w literaturze dotycz\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy CSR a RRI. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych autor\u00f3w, chocia\u017c istniej\u0105 pomi\u0119dzy nimi podobie\u0144stwa, tak RRI jest poj\u0119ciem pojemniejszym i wp\u0142ywaj\u0105cym na ca\u0142\u0105 struktur\u0119 organizacji [21]. Gurzawska et al. [26] wskazuj\u0105, \u017ce RRI jest mechanizmem odg\u00f3rnym, wykorzystywanym jako d\u017awignia do wdro\u017cenia po\u017c\u0105danych polityk i podej\u015b\u0107, podczas gdy CSR jest mechanizmem oddolnym, wspieraj\u0105cym biznes w dzia\u0142aniu zgodnym z prawem i mi\u0119dzynarodowymi standardami. Konkluduj\u0105, \u017ce strategie CSR nie s\u0105 w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 dla spo\u0142ecze\u0144stwa i przemys\u0142u takich korzy\u015bci jak RRI, chocia\u017c koncept RRI trzeba odpowiednio zaadaptowa\u0107 do reali\u00f3w biznesowych. Van-de-Poel [27] ma inn\u0105 interpretacj\u0119: dla niego RRI ma na celu wczesne okre\u015blenie skutk\u00f3w procesu innowacji, podczas gdy CSR ma zapewni\u0107 etyczne funkcjonowanie i branie pod uwag\u0119 interes\u00f3w i potrzeb interesariuszy. Nie przeciwstawia sobie tych poj\u0119\u0107, zauwa\u017ca, \u017ce wdro\u017cenie RRI w ramach strategii CSR jest mo\u017cliwe i b\u0119dzie oznacza\u0107 przej\u015bcie z polityk odpowiedzi obronnych na aktywne zaanga\u017cowanie w kwestie spo\u0142eczne, \u015brodowiskowe i etyczne. O tej kwestii pisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Porter i Kramer [7] na kilka lat przed powstaniem poj\u0119cia RRI. Autorzy wskazali, \u017ce firma, kt\u00f3ra widzi CSR jako narz\u0119dzie do pacyfikowania presji zewn\u0119trznej, cz\u0119sto obserwuje, jak jej podej\u015bcie zmienia si\u0119 w seri\u0119 reakcji defensywnych \u2013 bez biznesowego uzasadnienia i z minimaln\u0105 warto\u015bci\u0105 dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Stahl [25] stwierdzi\u0142, \u017ce istnieje korelacja pomi\u0119dzy rozmiarem przedsi\u0119biorstwa a stopniem rozwini\u0119cia strategii CSR i stopniem w\u0142\u0105czania w ni\u0105 idei RRI. Proponuje, aby koncepty i za\u0142o\u017cenia RRI tworzy\u0142y pomost pomi\u0119dzy celami zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju oraz CSR organizacji, a jej dzia\u0142aniami badawczo-rozwojowymi.<\/p>\n\n\n\n

2.3. Environment, Social and Corporate Governance (ESG)<\/h5>\n\n\n\n

Ocena \u015brodowiskowa, spo\u0142eczna i \u0142adu korporacyjnego, w literaturze angloj\u0119zycznej okre\u015blana jako ESG (Environment, Social and Corporate Governance), jest sposobem ilo\u015bciowego okre\u015blenia zaanga\u017cowania przedsi\u0119biorstwa w zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j [28]. Na ocen\u0119 ESG sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 niefinansowe wska\u017aniki efektywno\u015bci, na podstawie kt\u00f3rych inwestorzy i inni interesariusze mog\u0105 uzyska\u0107 wgl\u0105d w spos\u00f3b zarz\u0105dzania firm\u0105 i jego wp\u0142yw na spo\u0142ecze\u0144stwo i \u015brodowisko [29]. Przyk\u0142ady mierzonych wska\u017anik\u00f3w ESG przedstawia tabela 1.<\/p>\n\n\n\n

Tabela 1. Przyk\u0142ady wska\u017anik\u00f3w \u015brodowiskowych, spo\u0142ecznych i \u0142adu korporacyjnego. \u0179r\u00f3d\u0142o: NASDAQ ESG Reporting Guide 2.0 [30]
Table 1. Examples of environmental, social and corporate governance indicators. Source: NASDAQ ESG Reporting Guide 2.0 [30]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wska\u017aniki \u015brodowiskowe<\/td>Wska\u017aniki spo\u0142eczne<\/td>Wska\u017aniki \u0142adu korporacyjnego<\/td><\/tr>
E1. Emisje gaz\u00f3w cieplarnianych E2. Intensywno\u015b\u0107 emisji E3. Zu\u017cycie energii E4. Intensywno\u015b\u0107 zu\u017cycia energii E5. Udzia\u0142 \u017ar\u00f3de\u0142 energii E6. Zu\u017cycie wody E7. Dzia\u0142ania \u015brodowiskowe E8. Zarz\u0105dzanie ryzykiem klimatycznym na szczeblu kierowniczym E9. Zarz\u0105dzanie ryzykiem klimatycznym na szczeblu menad\u017cerskim E10. Mitygacja ryzyka klimatycznego<\/td>S1. Stosunek p\u0142acy zarz\u0105du do mediany wynagrodze\u0144 S2. Stosunek mediany p\u0142ac mi\u0119dzy p\u0142ciami S3. Rotacja pracownik\u00f3w S4. Inkluzywno\u015b\u0107 S5. Pracownicy tymczasowi S6. Dyskryminacja S7. Wypadki przy pracy S8. Bezpiecze\u0144stwo i higiena pracy S9. Praca niewolnicza i praca dzieci S10. Prawa cz\u0142owieka<\/td>G1. Inkluzywno\u015b\u0107 na stanowiskach kierowniczych G2. Niezale\u017cno\u015b\u0107 zarz\u0105du G3. Zach\u0119ty finansowe G4. Zwi\u0105zki zawodowe G5. Post\u0119powanie dostawc\u00f3w G6. Etyka i praktyki antykorupcyjne G7. Ochrona danych G8. Raportowanie ESG G9. Ujawnianie danych G10. Zewn\u0119trzna certyfikacja  <\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

U podstawy ESG le\u017cy za\u0142o\u017cenie, \u017ce ujawnianie danych o dzia\u0142alno\u015bci przedsi\u0119biorstwa pozwala na zbudowanie dobrych relacji z interesariuszami. Istotne jest jednak, \u017ce aby m\u00f3c my\u015ble\u0107 o ESG jako mechanizmie skutecznym w egzekwowaniu spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci firmy, musi by\u0107 ono uregulowane w taki spos\u00f3b, aby powstaj\u0105ce raporty mog\u0142y by\u0107 por\u00f3wnywane ze sob\u0105. Sp\u00f3jne, usystematyzowane raportowanie niefinansowe, zw\u0142aszcza w obszarze zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju, jest trudne ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cnice w podej\u015bciu do raportowania pomi\u0119dzy przedsi\u0119biorstwami i brak jasno sprecyzowanych rozwi\u0105za\u0144 prawnych [31]. Akt prawny przyj\u0119ty przez Uni\u0119 Europejsk\u0105 w postaci Corporate Sustainable Reporting Directive (CSRD) obliguje du\u017ce przedsi\u0119biorstwa i przedsi\u0119biorstwa notowane na gie\u0142dach papier\u00f3w warto\u015bciowych do publikacji raport\u00f3w dotycz\u0105cych ich zaanga\u017cowania w kwestie \u015brodowiskowe i spo\u0142eczne [32]. Nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce zakres firm, kt\u00f3re obecnie s\u0105 zobligowane do prowadzenia oceny ESG, ulegnie modyfikacji ze wzgl\u0119du na zmiany prawne w ramach pakietu Omnibus, kt\u00f3re zosta\u0142y wdro\u017cone do prawodawstwa unijnego dyrektyw\u0105 2026\/470 [33, 34]. Spowoduje to zaw\u0119\u017cenie zakresu i uproszczenie wymog\u00f3w, co mo\u017ce doprowadzi\u0107 do spadku rzetelno\u015bci raport\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

2.4. Por\u00f3wnanie<\/h5>\n\n\n\n

W tabeli 2 podsumowano wszystkie podej\u015bcia opisane w tym rozdziale. Podej\u015bcie CSR jest obecne w literaturze najd\u0142u\u017cej i jako jedyne ma charakter oddolny. Chocia\u017c wdra\u017canie dzia\u0142a\u0144 CSR jest oczekiwane przez spo\u0142ecze\u0144stwo, nie stanowi ono wymogu prawnego. W literaturze podej\u015bcie to odnosi si\u0119 prawie wy\u0142\u0105cznie do podmiot\u00f3w nastawionych na wypracowywanie zysku. Najwi\u0119kszym ryzykiem zwi\u0105zanym z dzia\u0142aniami CSR jest ich wykluczenie z reali\u00f3w biznesowych, co mo\u017ce przerodzi\u0107 si\u0119 w dzia\u0142ania jedynie wizerunkowe, bez realnego wp\u0142ywu na spo\u0142ecze\u0144stwo. Podej\u015bcie RRI skupia si\u0119 na organizacjach i przedsi\u0119biorstwach prowadz\u0105cych prace B&R, kt\u00f3rych cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe mog\u0105 mie\u0107 znaczny wp\u0142yw na spo\u0142ecze\u0144stwo w trakcie ka\u017cdego etapu prowadzenia prac. Istotnym problemem RRI jest wyzwanie w miarodajnym okre\u015bleniu wynik\u00f3w podj\u0119tych dzia\u0142a\u0144, jak r\u00f3wnie\u017c stale zmieniaj\u0105ce si\u0119 znaczenie tych dzia\u0142a\u0144. ESG, podobnie jak RRI, jest podej\u015bciem maj\u0105cym \u017ar\u00f3d\u0142o w narzuconych odg\u00f3rnie wymaganiach. W przypadku ESG te wymogi wynikaj\u0105 z d\u0105\u017cenia rynk\u00f3w kapita\u0142owych do \u015bwiadomego podejmowania decyzji finansowych. Tym samym czynnikom niefinansowym, takim jak dba\u0142o\u015b\u0107 o \u015brodowisko, nadaje si\u0119 warto\u015b\u0107 pieni\u0119\u017cn\u0105. Najwi\u0119kszym wyzwaniem stoj\u0105cym przed podej\u015bciem ESG jest sp\u00f3jne i usystematyzowane raportowanie, tak, aby raporty r\u00f3\u017cnych firm mog\u0142y by\u0107 por\u00f3wnywane mi\u0119dzy sob\u0105. Co wi\u0119cej, wyzwaniem jest zmiana prawa unijnego powoduj\u0105ca uproszczenie raportowania, a tym samym obni\u017caj\u0105ca warto\u015b\u0107 merytoryczn\u0105 raport\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Tabela 2. Podsumowanie r\u00f3\u017cnych podej\u015b\u0107 do spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci. \u0179r\u00f3d\u0142o: opracowanie w\u0142asne (przygotowano na podstawie [6, 7, 11, 13, 17, 21\u201325, 27\u201329, 31])
Table 2. Summary of different social responsibility approaches. Source: Own, based on [6, 7, 11, 13, 17, 21\u201325, 27\u201329, 31]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Charakterystyka r\u00f3\u017cnych podej\u015b\u0107 do spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci<\/td><\/tr>
Podej\u015bcie<\/td>CSR<\/td>RRI<\/td>ESG<\/td><\/tr>
Cel<\/td>Osi\u0105gni\u0119cie balansu pomi\u0119dzy celami ekonomicznymi, \u015brodowiskowymi i spo\u0142ecznymi (Triple bottom line)<\/td>Uwzgl\u0119dnienie w procesie B&R wp\u0142ywu wszystkich dzia\u0142a\u0144, a nie tylko efekt\u00f3w, na spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/td>Ilo\u015bciowa ocena zaanga\u017cowania przedsi\u0119biorstwa w zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j.<\/td><\/tr>
Charakter<\/td>Oddolny<\/td>Odg\u00f3rny<\/td>Odg\u00f3rny<\/td><\/tr>
Podstawowe warto\u015bci<\/td>Cztery rodzaje odpowiedzialno\u015bci: ekonomiczna, prawna, etyczna i filantropijna<\/td>Zaanga\u017cowanie spo\u0142eczne, otwarty dost\u0119p, r\u00f3wno\u015b\u0107 p\u0142ci, etyka, popularyzacja nauki.<\/td>Jawno\u015b\u0107, dost\u0119p do informacji, nadanie finansowej warto\u015bci czynnikom niefinansowym.<\/td><\/tr>
Zakres stosowania<\/td>Przedsi\u0119biorstwa, kt\u00f3rych celem jest generowanie zysku.<\/td>Organizacje i przedsi\u0119biorstwa prowadz\u0105ce prace badawczo-rozwojowe.<\/td>Du\u017ce przedsi\u0119biorstwa i przedsi\u0119biorstwa notowane na gie\u0142dzie.<\/td><\/tr>
Ograniczenia i wyzwania<\/td>Ryzyko podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 niedopasowanych do specyfiki firmy. CSR jest cz\u0119sto wykluczany z reali\u00f3w biznesowych. Po\u0142\u0105czenie tych dw\u00f3ch ogranicze\u0144 powoduje, \u017ce CSR bywa jedynie kosmetyczny i ma minimalne znaczenie spo\u0142eczne.<\/td>Konieczno\u015b\u0107 adaptacji idei do reali\u00f3w biznesowych.
Ci\u0105g\u0142a zmienno\u015b\u0107 co do znaczenia i zawarto\u015bci.
Kwantyfikacja efekt\u00f3w stanowi problem.<\/td>		Sp\u00f3jne i usystematyzowane raportowanie wymaga jasnych, sprecyzowanych regulacji prawnych. Pakiet Omnibus os\u0142abi pozycj\u0119 ESG w legislacji i zakres raportowania, co powa\u017cnie wp\u0142ynie na rzetelno\u015b\u0107 raport\u00f3w.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

3. Spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 w bran\u017cy wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnej<\/h3>\n\n\n\n

Na podstawie przegl\u0105du literatury stwierdzono, \u017ce RRI jest konceptem nastawionym na funkcjonowanie w przestrzeni, w kt\u00f3rej wdra\u017cane s\u0105 innowacje i prowadzone s\u0105 badania naukowe. Ma\u0142e i \u015brednie przedsi\u0119biorstwa wodoci\u0105gowo-kanalizacyjne rzadko prowadz\u0105 tego typu dzia\u0142alno\u015b\u0107, ze wzgl\u0119du na to, \u017ce wymaga ona du\u017cego do\u015bwiadczenia kadry i zasob\u00f3w finansowych. Koncept ESG jest skierowany do du\u017cych firm i sp\u00f3\u0142ek gie\u0142dowych. Jedynie najwi\u0119ksze sp\u00f3\u0142ki wodoci\u0105gowo-kanalizacyjne w kraju s\u0105 obj\u0119te wymogami raportowania. Bior\u0105c pod uwag\u0119 zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 charakterystyk\u0119 sektora, CSR jest dobrym punktem wyj\u015bcia dla por\u00f3wnania ma\u0142ych, \u015brednich i du\u017cych przedsi\u0119biorstw pod k\u0105tem zaanga\u017cowania w SO. Wszystkie maj\u0105 do spe\u0142nienia za\u0142o\u017cenia ekonomiczne, a narzucone na nie obowi\u0105zki dotycz\u0105ce zaopatrzenia ludno\u015bci w wod\u0119 pitn\u0105 przekraczaj\u0105 zakres odpowiedzialno\u015bci prawnej i zaczynaj\u0105 dotyka\u0107 sfery odpowiedzialno\u015bci etycznej. Zas\u00f3b \u2013 woda i \u015brodowisko \u2013 kt\u00f3rym operuj\u0105 te przedsi\u0119biorstwa stanowi zar\u00f3wno dobro wsp\u00f3lne spo\u0142ecze\u0144stwa, jak i podstawowe narz\u0119dzia s\u0142u\u017c\u0105ce do wypracowania zysku i spe\u0142nienia wymog\u00f3w prawnych. Na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 badania prowadzone r\u00f3wnolegle przez Kuzior et al. [35], Paw\u0142owsk\u0105 et al. [12, 36] oraz Lulewicz-Sas i Godlewsk\u0105 [37]. Te zespo\u0142y w swych artyku\u0142ach skupiaj\u0105 si\u0119 na przedsi\u0119biorstwach wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnych oraz okre\u015bleniu b\u0105d\u017a ocenie dzia\u0142a\u0144 oraz praktyk, jakie podejmuj\u0105 te podmioty w obszarze SO.<\/p>\n\n\n\n

Paw\u0142owska et al. [12] identyfikuje luk\u0119 badawcz\u0105 i stawia za cel okre\u015blenie jak kszta\u0142towane s\u0105 praktyki CSR w wybranym Czeskim przedsi\u0119biorstwie wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnym przy pomocy metod jako\u015bciowych i ilo\u015bciowych. Dzi\u0119ki uzyskanym wynikom zmierzono efekty przynoszone przez praktyki CSR. Wywiady przeprowadzone przez autor\u00f3w wskaza\u0142y, \u017ce coraz wi\u0119ksza liczba przedsi\u0119biorstw podejmuje dzia\u0142ania w stron\u0119 rozwoju praktyk CSR, co ma odzwierciedlenie w formu\u0142owaniu strategii, budowie relacji pomi\u0119dzy przedsi\u0119biorstwem i interesariuszami, a tak\u017ce podejmowaniem dzia\u0142a\u0144 spo\u0142ecznych, charytatywnych i proekologicznych w zakresie edukacji. Dzia\u0142ania podejmowane na rzecz spo\u0142eczno\u015bci, pracownik\u00f3w i ochrony \u015brodowiska postrzegane s\u0105 jako inwestycja, kt\u00f3ra wspiera przedsi\u0119biorstwo w konkurowaniu na rynku i kszta\u0142towaniu warunk\u00f3w do prowadzenia zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Kadra mened\u017cerska wskazywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c na to, \u017ce nale\u017cy budowa\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 interesariuszy o tym, jakie dzia\u0142ania mog\u0105 podejmowa\u0107 na rzecz ochrony \u015brodowiska. Na podstawie zebranych ankiet i wywiad\u00f3w autorzy wnioskuj\u0105, \u017ce wdro\u017cenie CSR ma wp\u0142yw na rozw\u00f3j koncepcji zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju w przedsi\u0119biorstwie przy jednoczesnym uwzgl\u0119dnieniu oczekiwa\u0144 r\u00f3\u017cnych grup interesariuszy, kszta\u0142towaniu pozytywnego obrazu firmy i podwy\u017cszeniu satysfakcji pracownik\u00f3w. Zosta\u0142o jednak wskazane, \u017ce w badanym przedsi\u0119biorstwie \u015bwiadomo\u015b\u0107 pracownik\u00f3w w zakresie kwestii \u015brodowiskowych i postaw proekologicznych jest znacz\u0105co ni\u017csza ni\u017c w pozosta\u0142ych badanych zakresach SO. Ponadto stwierdzono, \u017ce kadra kierownicza i mened\u017cerska ma szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w budowaniu \u015bwiadomo\u015bci o spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci przedsi\u0119biorstwa, a dalszy rozw\u00f3j tego konceptu mo\u017ce zosta\u0107 umo\u017cliwiony poprzez wdro\u017cenie nowoczesnych koncepcji zarz\u0105dzania takich jak kultura organizacji, organizational learning and knowledge management lub analizy por\u00f3wnawcze.<\/p>\n\n\n\n

Kuzior et al. [35] skupia si\u0119 na odbiorze oraz ocenie dzia\u0142a\u0144 CSR Przedsi\u0119biorstwa Wodoci\u0105g\u00f3w i Kanalizacji (PWiK) w Rybniku przez zewn\u0119trznych interesariuszy. Z wykorzystaniem metod ilo\u015bciowych analizowano ocen\u0119 klient\u00f3w przedsi\u0119biorstwa dotycz\u0105c\u0105 takich inicjatyw jak uruchomienie publicznie dost\u0119pnych dystrybutor\u00f3w wody, ustawianie kurtyn wodnych w przestrzeniach publicznych w lecie, akcje promuj\u0105ce oszcz\u0119dzanie wody i spo\u017cywanie wody wodoci\u0105gowej zamiast butelkowej. Badano r\u00f3wnie\u017c inne czynniki, w tym oczekiwania dotycz\u0105ce jako\u015bci wody wodoci\u0105gowej, gotowo\u015b\u0107 do zg\u0142oszenia wy\u017cszego zapotrzebowania na wod\u0119 do przedsi\u0119biorstwa, cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 i cel odwiedzania witryny internetowej przedsi\u0119biorstwa, a tak\u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 inicjatyw podejmowanych przez przedsi\u0119biorstwa na rzecz poprawy jako\u015bci \u015brodowiska. Na podstawie uzyskanych danych autorzy wnioskuj\u0105, \u017ce prowadzenie kampanii spo\u0142ecznych zach\u0119ci\u0142o klient\u00f3w do oszcz\u0119dniejszego korzystania z wody i cz\u0119stszego spo\u017cywania wody wodoci\u0105gowej zamiast butelkowanej. Oczekiwania klient\u00f3w wskazuj\u0105 na konieczno\u015b\u0107 poprawy jako\u015bci wody wodoci\u0105gowej i wsp\u00f3\u0142pracy z instytucjami naukowymi, g\u0142\u00f3wnie na rzecz zapewnienia bezawaryjno\u015bci i ci\u0105g\u0142o\u015bci dzia\u0142ania sieci wodoci\u0105gowej. PWiK w Rybniku, na podstawie uzyskanych wynik\u00f3w bada\u0144, r\u00f3wnie\u017c podj\u0105\u0142 si\u0119 sprostania oczekiwaniom mieszka\u0144c\u00f3w poprzez aktualizacj\u0119 Uchwa\u0142y o Zbiorowym Zaopatrzeniu w Wod\u0119 i wprowadzenie \u201etaryfy nocnej\u201d, zach\u0119caj\u0105cej do podlewania ogrod\u00f3w w okresach o ni\u017cszym zapotrzebowaniu na wod\u0119. Dzia\u0142ania PWiK w Rybniku oceniane s\u0105 pozytywnie, chocia\u017c prawie 90% mieszka\u0144c\u00f3w nie by\u0142o w stanie wskaza\u0107 inicjatyw przedsi\u0119biorstwa na rzecz budowy \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej, ponad 98% nie by\u0142o w stanie wskaza\u0107 dzia\u0142a\u0144 na rzecz poprawy jako\u015bci \u015brodowiska, a ponad 99% nie wiedzia\u0142o o wsparciu, kt\u00f3re przedsi\u0119biorstwo udziela lokalnym organizacjom.<\/p>\n\n\n\n

Paw\u0142owska et al. [36] skupia si\u0119 na ocenie \u0142adu korporacyjnego jako integralnej cz\u0119\u015bci praktyk CSR w ramach wybranego przedsi\u0119biorstwa wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnego. Badano nast\u0119puj\u0105ce wymiary \u0142adu korporacyjnego: jawno\u015b\u0107 i komunikacja proces\u00f3w decyzyjnych; czy zosta\u0142 stworzony kodeks etycznego post\u0119powania; czy przedsi\u0119biorstwo respektuje prawo krajowe i mi\u0119dzynarodowe; czy przedsi\u0119biorstwo odpowiada na potrzeby interesariuszy oraz czy kadra menad\u017cerska odgrywa rol\u0119 w motywowaniu pracownik\u00f3w. Na podstawie zebranych kwestionariuszy od pracownik\u00f3w i menad\u017cer\u00f3w w przedsi\u0119biorstwie stwierdzono, \u017ce sp\u00f3jno\u015b\u0107 w odpowiedziach udzielanych przez te dwie grupy umo\u017cliwia efektywn\u0105 implementacj\u0119 i monitorowanie wykonywanych w przedsi\u0119biorstwie dzia\u0142a\u0144 CSR. Autorzy okre\u015blili, \u017ce chocia\u017c og\u00f3lny poziom \u0142adu korporacyjnego w badanym podmiocie jest na wysokim poziomie, to transparentno\u015b\u0107 w komunikacji i podejmowaniu decyzji by\u0142a na ni\u017cszym poziomie od pozosta\u0142ych badanych element\u00f3w. Badacze wnioskuj\u0105, \u017ce poprawienie przep\u0142ywu informacji wewn\u0105trz przedsi\u0119biorstwa w pozytywny spos\u00f3b wp\u0142ynie na zbudowanie \u015brodowiska opartego na zaufaniu, szczero\u015bci i wiarygodno\u015bci, co mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na efektywniejsz\u0105 prac\u0119. Wskazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wa\u017cn\u0105 rol\u0119 do odegrania ma organ regulacyjny, w szczeg\u00f3lno\u015bci poprzez promowanie transparentno\u015bci oraz nadzorowanie zgodno\u015bci ze standardami etycznymi.<\/p>\n\n\n\n

Lulewicz-Sas i Godlewska [37] okre\u015blaj\u0105 poziom komunikacji dzia\u0142a\u0144 CSR w 510 przedsi\u0119biorstwach wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnych zrzeszonych w Izbie Gospodarczej \u201eWodoci\u0105gi Polskie\u201d. Autorki wskazuj\u0105 na to, \u017ce w celu uzyskania widoczno\u015bci dzia\u0142a\u0144 CSR i dost\u0119pu do nich przez interesariuszy wewn\u0119trznych i zewn\u0119trznych konieczna jest odpowiednia komunikacja, poniewa\u017c w innym przypadku aktywno\u015bci na rzecz CSR uznawane s\u0105 za nieistotne, a nawet jako negatywne [37, 38]. Na podstawie bada\u0144 Morsing M. i Schultz M. [39], autorki zdefiniowa\u0142y trzy strategie komunikacji CSR: strategi\u0119 informowania interesariuszy, strategi\u0119 odpowiedzi interesariuszy i strategi\u0119 w\u0142\u0105czania interesariuszy. Strategia informowania opiera si\u0119 na jednokierunkowej komunikacji, w kt\u00f3rej interesariusze maj\u0105 najmniej wp\u0142ywu, podczas gdy pozosta\u0142e dwie opieraj\u0105 si\u0119 na asymetrycznej komunikacji dwukierunkowej, w kt\u00f3rej polityki i dzia\u0142ania CSR s\u0105 kszta\u0142towane albo poprzez odpowiadanie na potrzeby i zg\u0142oszone uwagi interesariuszy, albo poprzez bezpo\u015brednie ich w\u0142\u0105cznie w kszta\u0142towanie dzia\u0142a\u0144 CSR na etapie ich planowania. Wyniki bada\u0144 wskazuj\u0105, \u017ce jedynie 189 przedsi\u0119biorstw (37% organizacji zrzeszonych w IGWP) prezentuje na swoich stronach informacje o spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci przedsi\u0119biorstwa, 16 (3%) bezpo\u015brednio informuje o wdro\u017ceniu idei CSR i tylko jedno przedsi\u0119biorstwo wdra\u017ca CSR w oparciu o ISO 26000.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rys. 2. Najwa\u017cniejsze \u017ar\u00f3d\u0142a komunikacji w obszarze CSR w przedsi\u0119biorstwach wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnych [37], ZR \u2013 zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j
Fig. 2. Main sources of communication in the area of CSR by water and sewage companies [37]<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Przedstawiony na rysunku 2 wykres obrazuje, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedsi\u0119biorstw prowadz\u0105cych komunikacj\u0119 (57, co wedle oblicze\u0144 autorek stanowi 11,2% badanej populacji) wykorzystuje do tego celu edukacj\u0119 ekologiczn\u0105. Pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c informacje o podj\u0119tych dzia\u0142aniach prospo\u0142ecznych i sponsoringowych (np. wystawianie si\u0119 na wydarzeniach lokalnych, zapewnianie kurtyn wodnych, rozwijanie e-us\u0142ug), natomiast jedynie pojedyncze przedsi\u0119biorstwa publikuj\u0105 kody etycznego post\u0119powania lub informacje o podj\u0119tych dzia\u0142aniach \u015brodowiskowych (w obydwu przypadkach 4 przedsi\u0119biorstwa, poni\u017cej 1%). Nieliczne badane podmioty publikowa\u0142y raporty CSR, raporty zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju lub strategie w tym zakresie. W por\u00f3wnaniu z zagranicznymi przedsi\u0119biorstwami \u2013 w kt\u00f3rych procent przedsi\u0119biorstw publikuj\u0105cy wspomniane raporty lub polityk\u0119 CSR wynosi powy\u017cej 80% \u2013 polskie przedsi\u0119biorstwa wodoci\u0105gowo-kanalizacyjne cechuj\u0105 si\u0119 s\u0142ab\u0105 komunikacj\u0105. Autorki wnioskuj\u0105, \u017ce taka sytuacja niekoniecznie oznacza, \u017ce dzia\u0142ania nie s\u0105 podejmowane, ale wskazuje na ich charakter jako pojedynczych, niepowi\u0105zanych akcji podejmowanych ad hoc, a nie jako cz\u0119\u015b\u0107 przemy\u015blanej, d\u0142ugofalowej strategii lub planowania.<\/p>\n\n\n\n

4. Podsumowanie<\/h3>\n\n\n\n

Z przeprowadzonego przegl\u0105du literatury wynika, \u017ce temat spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci w przedsi\u0119biorstwach wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnych jest s\u0142abo rozpoznany. Mo\u017cna wyci\u0105gn\u0105\u0107 wniosek, \u017ce wdro\u017cenie spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci pozytywnie przek\u0142ada si\u0119 na funkcjonowanie podmiot\u00f3w gospodarczych poprzez popraw\u0119 wizerunku, reputacji i wynik\u00f3w finansowych. Tworzy to nowy kierunek bada\u0144 na styku nauk spo\u0142ecznych i technicznych. Obecne w literaturze trzy perspektywy \u2013 CSR, RRI i ESG \u2013 mog\u0105 by\u0107 wykorzystane do oceny lub wspierania zaanga\u017cowania przedsi\u0119biorstw sektora w praktyki SO. ESG umo\u017cliwia por\u00f3wnanie du\u017cych przedsi\u0119biorstw o wy\u017cszych wymogach raportowania, a RRI daje ramy do oceny wp\u0142ywu bada\u0144 i innowacji wdra\u017canych w przedsi\u0119biorstwach wodoci\u0105gowo-kanalizacyjnych. CSR obejmuje zar\u00f3wno ma\u0142e, \u015brednie, jak i du\u017ce podmioty odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie do odpowiedzialno\u015bci ekonomicznej, prawnej i etycznej dotycz\u0105cej zaopatrzenia ludno\u015bci w wod\u0119 pitn\u0105. Z tego wzgl\u0119du CSR mo\u017ce stanowi\u0107 dobry punkt wyj\u015bcia do por\u00f3wnywania metod i zaanga\u017cowania przedsi\u0119biorstw sektora w spo\u0142eczn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107. W dalszych badaniach warto odej\u015b\u0107 od traktowania spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci wy\u0142\u0105cznie jako narz\u0119dzia wizerunkowego oraz edukacyjnego i traktowa\u0107 j\u0105 jako element zarz\u0105dzania us\u0142ug\u0105 publiczn\u0105, bezpiecze\u0144stwem dostaw wody oraz relacjami z lokalnymi spo\u0142eczno\u015bciami.<\/p>\n\n\n\n

5. Literatura<\/h3>\n\n\n\n

[1] G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny. Dziedzinowe Bazy Wiedzy. Dost\u0119p: 21.02.2026 https:\/\/dbw.stat.gov.pl<\/a><\/p>\n\n\n\n

[2] European Environment Agency. 2024. Europe\u2019s state of water 2024: The need for improved water resilience. Luxembourg: Publications Office of the European Union https:\/\/doi.org\/10.2800\/02236<\/a><\/p>\n\n\n\n

[3] European Environment Agency. 2025. Social fairness in preparing for climate change: How just resilience can benefit communities across Europe. EEA Report 04\/2025. Luxembourg: Publications Office of the European Union. https:\/\/doi.org\/10.2800\/3683343<\/a><\/p>\n\n\n\n

[4] Eurostat. 2026. Water statistics. Statistics Explained. Dost\u0119p: 23.10.2025. https:\/\/ec.europa.eu\/eurostat\/statistics-explained\/index.php?title=Water_statistics<\/p>\n\n\n\n

[5] Adrian, M., Phelps, L., & Gatte, A. (2013). Philanthropy and corporate social responsibility: is giving, enough to truly be ethical?. International Journal of the Academic Business World, 7(1), 83.<\/p>\n\n\n\n

[6] Carroll, A. B. (1979). A Three-Dimensional Conceptual model of Corporate performance. Academy of Management Review, 4(4), 497\u2013505. https:\/\/doi.org\/10.5465\/amr.1979.4498296<\/a><\/p>\n\n\n\n

[7] Porter, M. E., & Kramer, M. R. (2007). Strategy and society: the link between competitive advantage and corporate social responsibility. Strategic Direction, 23(5), 78\u201392, 163. https:\/\/doi.org\/10.1108\/sd.2007.05623ead.006<\/a><\/p>\n\n\n\n

[8] ISO. 2010. ISO 26000:2010. Guidance on social responsibility. Geneva: International Organization for Standardization.<\/p>\n\n\n\n

[9] Brundtland, G. H. (1987). Our common Future\u2014Call for action. Environmental Conservation, 14(4), 291\u2013294. https:\/\/doi.org\/10.1017\/s0376892900016805<\/a><\/p>\n\n\n\n

[10] Zaman, M., Tanewski, G., & Ekanayake, G. (2025). What does sustainability mean for small and medium enterprises: A systematic literature review. Journal of Cleaner Production, 492, 144830. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jclepro.2025.144830<\/a><\/p>\n\n\n\n

[11] Carroll, A. B. (2016). Carroll\u2019s pyramid of CSR: taking another look. International Journal of Corporate Social Responsibility, 1(1). https:\/\/doi.org\/10.1186\/s40991016-0004-6<\/a><\/p>\n\n\n\n

[12] Pawlowska, E., Machnik-Slomka, J., Klosok-Bazan, I., Gono, M., & Gono, R. (2021). Corporate Social Responsibility of Water and Sanitation Company in the Czech Republic\u2014CASE study. Energies, 14(13), 3981. https:\/\/doi.org\/10.3390\/en14133981<\/a><\/p>\n\n\n\n

[13] Kara\u015b, J. (2018). Znaczenie koncepcji spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci biznesu w osi\u0105ganiu przewagi konkurencyjnej na rynku. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wroc\u0142awiu, (543), 57-68. https:\/\/doi.org\/10.15611\/pn.2018.543.05<\/a><\/p>\n\n\n\n

[14] Godfrey, P. C., Merrill, C. B., & Hansen, J. M. (2008). The relationship between corporate social responsibility and shareholder value: an empirical test of the risk management hypothesis. Strategic Management Journal, 30(4), 425\u2013445. https:\/\/doi.org\/10.1002\/smj.750<\/a><\/p>\n\n\n\n

[15] Du, S., Swaen, V., Lindgreen, A., & Sen, S. (2012). The roles of leadership styles in corporate social Responsibility. Journal of Business Ethics, 114(1), 155\u2013169. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10551-012-1333-3<\/a><\/p>\n\n\n\n

[16] Waddock, S. A. (2002). Leading corporate citizens: Vision, values, value added. McGraw-Hill Companies,Incorporated.<\/p>\n\n\n\n

[17] Wirba, A. V. (2023). Corporate Social Responsibility (CSR): The Role of Government in promoting CSR. Journal of the Knowledge Economy, 15(2), 7428\u20137454. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s13132-023-01185-0<\/a><\/p>\n\n\n\n

[18] Ward, H. (2004). Public sector roles in strengthening corporate social responsibility: taking stock. Washington, DC: World Bank.<\/p>\n\n\n\n

[19] Etikan, J. (2024). Corporate Social Responsibility (CSR) and its Influence on Organizational Reputation. Journal of Public Relations, 2(1), 1\u201312. https:\/\/doi.org\/10.47941\/jpr.1694<\/a><\/p>\n\n\n\n

[20] Jiang, H., Cheng, Y., Park, K., & Zhu, W. (2022). Linking CSR communication to corporate reputation: understanding hypocrisy, employees\u2019 social media engagement and CSR-Related work engagement. Sustainability, 14(4), 2359. https:\/\/doi.org\/10.3390\/su14042359<\/a><\/p>\n\n\n\n

[21] Garc\u00eda-Castillo, N., Bueno-Doral, T., & H\u00e4nninen, L. (2020). Responsible research and innovation (RRI) as a driving force for change in corporate communication: New forms of governance and participatory structures. El Profesional De La Informacion, 29(3). https:\/\/doi.org\/10.3145\/epi.2020.may.13<\/a><\/p>\n\n\n\n

[22] Owen, R., Macnaghten, P., & Stilgoe, J. (2012). Responsible research and innovation: From science in society to science for society, with society. Science and Public Policy, 39(6), 751\u2013760. https:\/\/doi.org\/10.1093\/scipol\/scs093<\/a><\/p>\n\n\n\n

[23] Von Schomberg, R. (2011). Prospects for technology assessment in a framework of responsible research and innovation. SSRN Electronic Journal. https:\/\/doi.org\/10.2139\/ssrn.2439112<\/a><\/p>\n\n\n\n

[24] Laroche, G. (2011). Franco-British workshop on responsible innovation. From concepts to practice. Dost\u0119p: 15.10.2025 https:\/\/web.archive.org\/web\/20110820022633<\/a> http:\/\/www.ambafrance-uk.org\/Franco-British-workshop-on,18791<\/a><\/p>\n\n\n\n

[25] Stahl, B. C., Chatfield, K., Holter, C. T., & Brem, A. (2019). Ethics in corporate research and development: can responsible research and innovation approaches aid sustainability? Journal of Cleaner Production, 239, 118044. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jclepro.2019.118044<\/a><\/p>\n\n\n\n

[26] Gurzawska, A., M\u00e4kinen, M., & Brey, P. (2017). Implementation of Responsible Research and Innovation (RRI) practices in industry: providing the right incentives. Sustainability, 9(10), 1759. https:\/\/doi.org\/10.3390\/su9101759<\/a><\/p>\n\n\n\n

[27] Van De Poel, I., Asveld, L., Flipse, S., Klaassen, P., Scholten, V., & Yaghmaei, E. (2017). Company Strategies for Responsible Research and Innovation (RRI): a Conceptual model. Sustainability, 9(11), 2045. https:\/\/doi.org\/10.3390\/su9112045<\/a><\/p>\n\n\n\n

[28] Sikacz, H. (2024). Ocena ESG przedsi\u0119biorstw niebieskiej gospodarki (blue economy) (1st ed.). Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wroc\u0142awiu. https:\/\/doi.org\/10.15611\/2024.03.0<\/a><\/p>\n\n\n\n

[29] Ka\u017amierczak, M. (2022). A literature review on the difference between CSR and ESG. Zeszyty Naukowe. Organizacja i Zarz\u0105dzanie\/Politechnika \u015al\u0105ska, (162), 275-289. https:\/\/doi.org\/10.29119\/1641-3466.2022.162.16<\/a><\/p>\n\n\n\n

[30] Nasdaq. 2019. ESG Reporting Guide 2.0: A Support Resource for Companies.<\/p>\n\n\n\n

[31] Samborski, A. (2024). ESG reporting as a corporate governance mechanism. The case of publicly listed energy companies. Annales Universitatis Mariae Curie-Sk\u0142odowska Sectio H Oeconomia, 58(1), 169\u2013183. https:\/\/doi.org\/10.17951\/h.2024.58.1.169-183<\/a><\/p>\n\n\n\n

[32] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022\/2464 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie zmiany rozporz\u0105dzenia (UE) nr 537\/2014, dyrektywy 2004\/109\/WE, dyrektywy 2006\/43\/WE oraz dyrektywy 2013\/34\/UE w odniesieniu do sprawozdawczo\u015bci przedsi\u0119biorstw w zakresie zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Dz.U. UE L 322 z 16.12.2022,<\/p>\n\n\n\n

[33] European Commission. 2025. Omnibus package. Dost\u0119p: 18.11.2025. https:\/\/finance.ec.europa.eu\/news\/omnibus-package-2025-04-01_en<\/a><\/p>\n\n\n\n

[34] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026\/470 z dnia 24 lutego 2026 r. w sprawie zmiany dyrektyw 2006\/43\/WE, 2013\/34\/UE, (UE) 2022\/2464 i (UE) 2024\/1760 w odniesieniu do niekt\u00f3rych wymog\u00f3w dotycz\u0105cych sprawozdawczo\u015bci przedsi\u0119biorstw w zakresie zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju i niekt\u00f3rych wymog\u00f3w w zakresie nale\u017cytej staranno\u015bci przedsi\u0119biorstw w zakresie zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Dost\u0119p: 26.06.2026. http:\/\/data.europa.eu\/eli\/dir\/2026\/470\/oj<\/a><\/p>\n\n\n\n

[35] Kuzior, A., Ober, J., & Karwot, J. (2021). Stakeholder expectation of corporate social responsibility Practices: A case study of PWIK Rybnik, Poland. Energies, 14(11), 3337. https:\/\/doi.org\/10.3390\/en14113337<\/a><\/p>\n\n\n\n

[36] Pawlowska, E., Machnik-Slomka, J., Klosok-Bazan, I., & Gono, M. (2025). Assessment of corporate governance as a key component of corporate social responsibility: A case study of a water and wastewater utility. Sustainability, 17(18), 8492. https:\/\/doi.org\/10.3390\/su17188492<\/a><\/p>\n\n\n\n

[37] Lulewicz-Sas, A., & Godlewska, J. (2021). Assessment of communication CSR by Polish water and sewage companies. WSEAS Transactions on Business and Economics, 18. https:\/\/doi.org\/10.37394\/23207.2021.18.7<\/a><\/p>\n\n\n\n

[38] P\u00e9rez, A. (2015). Corporate reputation and CSR reporting to stakeholders. Corporate Communications an International Journal, 20(1), 11\u201329. https:\/\/doi.org\/10.1108\/ccij01-2014-0003<\/a><\/p>\n\n\n\n

[39] Morsing, M., & Schultz, M. (2006). Corporate social responsibility communication: stakeholder information, response and involvement strategies. Business Ethics a European Review, 15(4), 323\u2013338. https:\/\/doi.org\/10.1111\/j.1467-8608.2006.00460.x<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jakub Fenert, Monika \u017bubrowska-Sudo\u0142, Katarzyna Iwi\u0144ska, GWiTS 7\/2026<\/div>\n

…<\/a><\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[101],"class_list":["post-3828","post","type-post","status-publish","format-standard","category-wszystkie_artykuly","tag-7-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3828","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3828"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3828\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3994,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3828\/revisions\/3994"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}