{"id":3143,"date":"2026-04-19T10:04:19","date_gmt":"2026-04-19T10:04:19","guid":{"rendered":"https:\/\/gwits.pl\/?p=3143"},"modified":"2026-09-07T11:34:23","modified_gmt":"2026-09-07T11:34:23","slug":"1065545gwits20260403","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gwits.pl\/en\/1065545gwits20260403\/","title":{"rendered":"Wentylacja miast: od makro- do mikroskali \/ Urban ventilation: from macro- to microscale"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

Zuzanna Prokopowicz<\/a><\/em> \"ORCID<\/a> 1*<\/sup><\/em>, Maria Kostka<\/a> \"ORCID<\/a> 1<\/sup><\/em><\/p>\n\n\n\n

Afiliacja<\/summary>\n

1 Wydzia\u0142 In\u017cynierii \u015arodowiska, Politechnika Wroc\u0142awska
* Kontakt \/ Correspondence: zuzanna.prokopowicz@pwr.edu.pl<\/a><\/p>\n<\/details>\n\n\n\n


DOI: 10.65545\/GWITS.2026.04.03<\/strong>, GWiTS 4\/2026, kwiecie\u0144 2026<\/p>\n\n\n\n

Pobierz PDF<\/a> (Open Access)<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Streszczenie:
<\/strong>W artykule przedstawiono analiz\u0119 zjawisk zachodz\u0105cych w \u015brodowisku miejskim, kt\u00f3re w istotny spos\u00f3b wp\u0142ywaj\u0105 na warunki naturalnego wentylowania miast i jego zabudowy. Om\u00f3wiono oddzia\u0142ywanie zjawisk zachodz\u0105cych w terenach silnie zurbanizowanych na kszta\u0142towanie warunk\u00f3w \u015brodowiska wewn\u0119trznego budynk\u00f3w, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem strumieni powietrza wentyluj\u0105cego w mieszkaniach, jako\u015bci powietrza wewn\u0119trznego oraz warunk\u00f3w termicznych. Dyskusja obejmuje tak\u017ce wp\u0142yw przewidywanych zmian klimatu na przysz\u0142e warunki klimatyczne w obszarach miejskich. <\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa kluczowe: <\/strong>wentylacja, wentylacja naturalna, miasto, miejska wyspa ciep\u0142a, zmiany klimatu<\/em>
<\/p>\n\n\n\n

Abstract:<\/strong>
The article presents an analysis of phenomena occurring in the urban environment that significantly affect the conditions for natural ventilation of cities and their buildings. The impact of phenomena taking place in highly urbanized areas on the formation of indoor environmental conditions in buildings is discussed, with particular emphasis on airflow streams ventilating apartments, indoor air quality, and thermal conditions. The discussion also includes the influence of projected climate change on future climatic conditions in urban areas. <\/p>\n\n\n\n

Keywords:<\/strong> ventilation, natural ventilation, city, Urban Heat Island, Climate Change<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

1. Wst\u0119p<\/h3>\n\n\n\n

W dzisiejszych czasach ponad 75% populacji Unii Europejskiej zamieszkuje na terenach miejskich [34]. Przewiduje si\u0119, \u017ce do roku 2050 wska\u017anik zamieszkania ludno\u015bci w miastach wzro\u015bnie i wyniesie 78% [34]. Od lat kojarzone z synonimami post\u0119pu i rozwoju, miasta sta\u0142y si\u0119 miejscami koncentracji ludno\u015bci, intensywnej aktywno\u015bci i konsumpcji [17]. W konsekwencji, obszary miejskie znacznie powi\u0119kszy\u0142y sw\u00f3j \u015blad ekologiczny i s\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej kojarzone z degradacj\u0105 \u015brodowiska, du\u017cym ruchem ulicznym i zanieczyszczeniem powietrza. Zjawiska takie jak eksurbanizacja (ang. urban sprawl), czyli niekontrolowany rozrost, a wr\u0119cz dos\u0142owne \u201erozlewanie si\u0119\u201d obszar\u00f3w miejskich na tereny przedmie\u015bcia i obszar\u00f3w wiejskich doprowadzi\u0142y do sytuacji, w kt\u00f3rej to miasta s\u0105 bardziej wra\u017cliwe na rosn\u0105ce zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce ze zmian klimatu i wielop\u0142aszczyznowych obci\u0105\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z wyzwa\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnych miast jest szeroko rozumiana naturalna wentylacja przestrzeni miejskich, obejmuj\u0105ca zar\u00f3wno przewietrzanie ca\u0142ych obszar\u00f3w, jak i wszystkich znajduj\u0105cych si\u0119 w nich jednostek mieszkaniowych. Najcz\u0119stszym czynnikiem determinuj\u0105cym system wentylacji miasta jest jego naturalna topografia [8]. Rzeki, tereny podmok\u0142e i niskie tereny zielonych tworz\u0105 naturalne strefy przewietrzania o niskim oporze aerodynamicznym, tzw. korytarze powietrzne. Za korytarz powietrzny mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 rozleg\u0142a, prosta ulica czy chocia\u017cby teren kolejowy [8]. Problem pojawia si\u0119, kiedy na skutek rozrostu miasta tereny te zostaj\u0105 zabudowane lub te\u017c otoczone przez wysok\u0105, zwart\u0105 zabudow\u0119 miejsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zanikanie korytarzy powietrznych skutkuje ograniczeniem strumieni powietrza przep\u0142ywaj\u0105ce przez miasto, przez co traci ono sw\u00f3j naturalny \u015brodek do usuwania i rozpraszania wszelkiego rodzaju zanieczyszcze\u0144. Niskie warto\u015bci strumieni wentyluj\u0105cych miasto prowadz\u0105 z kolei do powstawania niekorzystnych zjawisk, z kt\u00f3rymi przysz\u0142o nam si\u0119 mierzy\u0107 na terenach o wysokim stopniu zabudowy. Mowa mi\u0119dzy innymi o akumulacji ciep\u0142a w tkance miejskiej, kt\u00f3rego to nadmiar jest przyczyn\u0105 wysokich warto\u015bci temperatury otoczenia, odnotowywanych zw\u0142aszcza w okresie letnim. Problemem staje si\u0119 tak\u017ce obni\u017cona jako\u015b\u0107 powietrza zewn\u0119trznego, kt\u00f3re kolejno wykorzystywane jest do wentylacji wn\u0119trza budynk\u00f3w, niezale\u017cenie od rodzaju zastosowanego rozwi\u0105zania instalacyjnego. W przestrzeni miasta obserwuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zmiany innych parametr\u00f3w i w\u0142a\u015bciwo\u015bci powietrza, wzajemne oddzia\u0142ywanie oraz przenikanie si\u0119 tych zmian poddano opisowi oraz dyskusji w poni\u017cszych cz\u0119\u015bciach artyku\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

2. Miejska wyspa ciep\u0142a<\/h3>\n\n\n\n

Miejsk\u0105 wysp\u0105 ciep\u0142a (ang. Urban Heat Island \u2013 UHI) okre\u015bla si\u0119 zjawisko polegaj\u0105ce na wyst\u0119powaniu w obszarach zurbanizowanych istotnie wy\u017cszych warto\u015bci temperatury powietrza w por\u00f3wnaniu z terenami pozamiejskimi i zielonymi. Podwy\u017cszone warto\u015bci temperatury powietrza obserwuje si\u0119 zar\u00f3wno w ci\u0105gu dnia, jak i w nocy, kiedy to ciep\u0142o zakumulowane w masie budynk\u00f3w i nawierzchni jest stopniowo oddawane do otoczenia [2]. W konsekwencji \u015brednia temperatura powietrza w mie\u015bcie mo\u017ce utrzymywa\u0107 si\u0119 przez ca\u0142y okres letni na poziomie wy\u017cszym o kilka stopni wzgl\u0119dem obszar\u00f3w podmiejskich. W upalne dni r\u00f3\u017cnica ta mo\u017ce wzrasta\u0107 od kilku do maksymalnie nawet 20\u00b0C [14]. Efektem jest zwi\u0119kszona liczba godzin wyst\u0119powania intensywnego dyskomfortu cieplnego, si\u0119gaj\u0105ca w sezonie letnim kilkudziesi\u0119ciu godzin [14] i maj\u0105ca tendencj\u0119 wzrostow\u0105 [24,29]. Powstawanie miejskich wysp ciep\u0142a nie jest jednak ograniczone wy\u0142\u0105cznie dla sezonu letniego i obserwowane jest tak\u017ce w zimie. Tutaj jednak jej obecno\u015b\u0107 ma potencjalnie ochronny charakter, \u0142agodz\u0105c warunki zewn\u0119trzne w okresach wyst\u0119powania najni\u017cszych warto\u015bci temperatury zewn\u0119trznej [13].<\/p>\n\n\n\n

Charakterystyka lokalna naziemnej wyspy ciep\u0142a uzale\u017cniona jest od warunk\u00f3w termicznych, uwzgl\u0119dniaj\u0105c specyficzne warunki miejskie: u\u0142o\u017cenie budynk\u00f3w, ich orientacj\u0119, dystrybucj\u0119 przestrzenn\u0105, profil wysoko\u015bci, ekspozycj\u0119 na wiatr czy chocia\u017cby w\u0142a\u015bciwo\u015bci samych element\u00f3w konstrukcyjnych budynk\u00f3w, w tym ich chropowato\u015b\u0107 czy przenikalno\u015b\u0107 powietrzn\u0105 (infiltracj\u0119) [25]. To r\u00f3wnie\u017c te czynniki maj\u0105 wp\u0142yw na rozk\u0142ad pr\u0119dko\u015bci wiatru w przestrzeni zurbanizowanej, modyfikuj\u0105c tym samym potencja\u0142 wentylacji naturalnej tych budynk\u00f3w [20]. W obszarze wysokiej zabudowy wahania pr\u0119dko\u015bci wiatru powoduj\u0105 znaczne pionowe r\u00f3\u017cnice warto\u015bci temperatury, wp\u0142ywaj\u0105c na obci\u0105\u017cenie cieplne budynku i znajduj\u0105cych si\u0119 w nim mieszka\u0144 [5].<\/p>\n\n\n\n

Coraz cz\u0119\u015bciej zwraca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na wyst\u0119powanie podziemnej miejskiej wyspy ciep\u0142a (ang. Subsurface Urban Heat Island \u2013 SUHI). Jest to zjawisko, podczas kt\u00f3rego obserwuje si\u0119 podwy\u017cszon\u0105 temperatur\u0119 gruntu w mie\u015bcie, wzgl\u0119dem teren\u00f3w niezabudowanych. Potencjalnym mechanizmem, kt\u00f3ry ma dominuj\u0105cy wp\u0142yw na temperatur\u0119 gruntu oraz jej zmienno\u015b\u0107, jest strumie\u0144 ciep\u0142a o kierunku atmosfera \u2192 budynki \u2192 grunt [32]. Czynnikami maj\u0105cymi bezpo\u015bredni wp\u0142yw na podziemn\u0105 wysp\u0119 ciep\u0142a s\u0105 czynniki radiacyjne (nat\u0119\u017cenie promieniowania s\u0142onecznego, antropogeniczne zyski ciep\u0142a), czynniki konwekcyjne (wentylacja budynk\u00f3w, wody opadowe, \u015bcieki) oraz czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na drodze przewodzenia (podziemne cz\u0119\u015bci budynk\u00f3w i infrastruktury, tunele) [16]. Podziemna wyspa ciep\u0142a dodatkowo wp\u0142ywa na nier\u00f3wny bilans energii w mie\u015bcie, w szczeg\u00f3lno\u015bci ograniczaj\u0105c nocne sch\u0142adzanie [3]. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 Londy\u0144skie Metro, gdzie temperatura w lecie przekracza w \u015brodku 37\u00b0C, przewy\u017cszaj\u0105c tym samym temperatury wyst\u0119puj\u0105ce na zewn\u0105trz [1]. Zmiany lokalnych warto\u015bci temperatury powietrza i gruntu w zabudowie miejskiej s\u0105 na tyle istotne, \u017ce odnotowuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c podwy\u017cszon\u0105 temperatur\u0119 w\u00f3d gruntowych. We Wroc\u0142awiu jest to wzrost o oko\u0142o 2\u20134\u00b0C w por\u00f3wnaniu do pocz\u0105tku pomiar\u00f3w tych warto\u015bci w mie\u015bcie [6].<\/p>\n\n\n\n

3. Wp\u0142yw zabudowy miejskiej na lokalne pr\u0119dko\u015bci powietrza<\/h3>\n\n\n\n

\u015arodowiska miejskie maj\u0105 istotny wp\u0142yw na zmiany rozk\u0142adu pr\u0119dko\u015bci wiatru. Charakterystyka tych zmian jest jednak zale\u017cna od indywidualnej topografii miast, st\u0105d nie wszystkie opisywane zjawiska znajd\u0105 swoje odzwierciedlenie w danym mie\u015bcie. G\u0119sta zabudowa mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw na zwi\u0119kszenie intensywno\u015bci turbulencji w przep\u0142ywie od rejon\u00f3w pozamiejskich w stron\u0119 centrum. Na wysoko\u015bci ulic i chodnik\u00f3w \u015brednia pr\u0119dko\u015b\u0107 wiatru mo\u017ce zosta\u0107 ograniczona o blisko 40% w g\u0119sto zabudowanych przestrzeniach miejskich [18]. Jednocze\u015bnie naukowcy wykazuj\u0105 wzrost pr\u0119dko\u015bci wiatru w nowo zurbanizowanych obszarach, b\u0119d\u0105cy skutkiem wzrostu warto\u015bci temperatury w tych rejonach [29]. Specyficzn\u0105 charakterystyk\u0119 przep\u0142ywu powietrza obserwuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w tzw. kanionach miejskich.<\/p>\n\n\n\n

W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w, przy pr\u0119dko\u015bciach wiatru poni\u017cej 4\u20135 m\/s, przep\u0142ywy powietrza wewn\u0105trz kanionu nie s\u0105 spowodowane przep\u0142ywem wiatru ponad kanionem, a zaczynaj\u0105 dominowa\u0107 inne, termiczne warunki lokalne [5, 21]. Zbli\u017cone krytyczne warto\u015bci pr\u0119dko\u015bci wiatru opisuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c inni naukowcy. Pr\u0119dko\u015bci wiatru przekraczaj\u0105ce warto\u015bci 4\u20134,5 m\/s s\u0105 uznawane za warto\u015bci minimalne do skutecznego, istotnego obni\u017cenia st\u0119\u017cenia zanieczyszczenia w centrum miasta \u2013 w tym przypadku dwutlenku w\u0119gla [28, 33]. Pr\u0119dko\u015b\u0107 wiatru oraz jego kierunek determinuj\u0105 bowiem r\u00f3wnie\u017c zdolno\u015b\u0107 do transportu oraz rozpraszania zanieczyszcze\u0144 przez powietrze [27].<\/p>\n\n\n\n

Mniejsza pr\u0119dko\u015b\u0107 przep\u0142ywu powietrza w mie\u015bcie przek\u0142ada si\u0119 w spos\u00f3b bezpo\u015bredni na wentylacj\u0119 wn\u0119trza budynk\u00f3w, powoduj\u0105c nawet kilkukrotne ograniczenie przep\u0142ywu powietrza w mieszkaniach [21]. Stosuje si\u0119 tutaj dodatkowo rozr\u00f3\u017cnienie na mieszkania wentylowane jednostronnie (posiadaj\u0105ce otwory okienne na jedn\u0105 stron\u0119 \u015bwiata) oraz na mieszkania o krzy\u017cowym przep\u0142ywie powietrza (posiadaj\u0105ce otwory okienne skierowane przeciwlegle w dw\u00f3ch kierunkach). Naukowcy z Aten wykazali, \u017ce potencja\u0142 wentylacji naturalnej, zar\u00f3wno w mieszkaniach jednostronnych, jak i krzy\u017cowych, jest istotnie ograniczony. Oszacowali oni, \u017ce przep\u0142ywy powietrza w mieszkaniach z wentylacj\u0105 naturaln\u0105 zostaj\u0105 ograniczone o odpowiednio 82% i 68%, w por\u00f3wnaniu do mieszka\u0144 w lokalizacjach pozamiejskich [5]. Dodatkowo, autorzy zaobserwowali przep\u0142yw wirowy wewn\u0105trz kanionu miejskiego, w warunkach kiedy strumie\u0144 powietrza jest prostopad\u0142y do osi kanionu. Wewn\u0105trz kanionu powietrze przep\u0142ywa w d\u00f3\u0142 jednej strony fasad budynk\u00f3w [5], potencjalnie strony kt\u00f3ra nie jest nas\u0142oneczniona (Rys. 1). W takiej sytuacji, pomimo obserwowania ruchu powietrza, jego skuteczno\u015b\u0107 w przewietrzaniu jest ograniczona, poniewa\u017c dop\u0142yw \u015bwie\u017cego powietrza do strumienia cyrkuluj\u0105cego jest niewystarczaj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rys. 1. Potencjalny mechanizm tworzenia si\u0119 wir\u00f3wkonwekcyjnych w kanionie miejskim
Fig. 1. Potential mechanism of convective vortexformation in an urban canyon<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W konsekwencji wyst\u0119powania miejskiej wyspy ciep\u0142a oraz kanion\u00f3w miejskich, mieszkania znajduj\u0105ce si\u0119 w obr\u0119bie g\u0119stej zabudowy miejskiej mog\u0105 by\u0107 nara\u017cone na ograniczone wentylowanie i zwi\u0119kszone przegrzewanie w okresie letnim. Podwy\u017cszone warto\u015bci temperatury powietrza zewn\u0119trznego i zmniejszone strumienie \u015bwie\u017cego powietrza ograniczaj\u0105 zdolno\u015b\u0107 mieszkania do rozpraszania nadmiaru ciep\u0142a. Ze wzgl\u0119du na ha\u0142as i zanieczyszczenie powietrza zewn\u0119trznego, \u015brodowisko miejskie dodatkowo nie sprzyja otwieraniu okien i wentylowaniu pomieszcze\u0144 (Rys. 2). W takich lokalach mieszkalnych w okresie letnim obserwuje si\u0119 ni\u017csz\u0105 jako\u015b\u0107 powietrza wewn\u0119trznego, zwi\u0119kszon\u0105 cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania nocy tropikalnych [2], a co za tym idzie zwi\u0119kszon\u0105 liczb\u0119 godzin wyst\u0119powania dyskomfortu termicznego [14].<\/p>\n\n\n\n

Wp\u0142yw zmian klimatu na parametry powietrza zewn\u0119trznego<\/h3>\n\n\n\n

Do przewidywania zmian klimatu w nadchodz\u0105cych latach stosuje si\u0119 z\u0142o\u017cone modele klimatyczne, kt\u00f3re w r\u00f3\u017cnych wariantach uwzgl\u0119dniaj\u0105 warto\u015b\u0107 dodatkowego wymuszenia radiacyjnego, wywo\u0142anego gazami cieplarnianymi [9]. Ka\u017cdy scenariusz (wariant) oparty jest o przewidywan\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 rozwoju spo\u0142eczno-ekonomicznego i zwi\u0105zane z ni\u0105 szacowane emisje gaz\u00f3w cieplarnianych. W efekcie zmianie ulega bilans promieniowania w atmosferze i zachodzi intensyfikacja globalnego ocieplenia, co przek\u0142ada si\u0119 na r\u00f3\u017cne \u015bcie\u017cki prognozowanych zmian klimatu.<\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z prognozami, potencja\u0142 ch\u0142odniczy wentylacji naturalnej zostaje ograniczony o nawet 40% do roku 2080, przy uwzgl\u0119dnieniu najniekorzystniejszego scenariusza klimatycznego IPCC AR6 [26]. Jednocze\u015bnie wykazuje si\u0119 wzrost zapotrzebowania na energi\u0119 do ch\u0142odzenia przestrzeni, np. w Shanghai jest to wzrost o ponad 80%, r\u00f3wnie\u017c w przypadku najniekorzystniejszego scenariusza klimatycznego [22]. We Wroc\u0142awiu w roku 2080 mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119 wzrostu zapotrzebowania od 35% (wariant optymistyczny) do nawet 100% (wariant pesymistyczny \u2013 najbardziej niekorzystny) [10]. Co wi\u0119cej, zapotrzebowanie na energi\u0119 ch\u0142odnicz\u0105 przyrasta w miastach szybciej, w por\u00f3wnaniu do teren\u00f3w pozamiejskich, w konsekwencji opisywanego wcze\u015bniej zjawiska miejskiej wyspy ciep\u0142a. Stopniodni ch\u0142odnicze wzrastaj\u0105 szybciej w mie\u015bcie, ni\u017c na terenach podmiejskich, w zale\u017cno\u015bci od konspektu urbanistycznego miasta [11].<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rys. 2. Czynniki kszta\u0142tuj\u0105ce \u015brodowisko miejskiei ich skutki
Fig. 2. Factors shaping the urban environmentand their effects<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tabela 1. Badania dotycz\u0105ce wp\u0142ywu UHI i zmian klimatu na warto\u015bci temperatury zewn\u0119trznej w mie\u015bcie i zapotrzebowanie na energi\u0119 ch\u0142odnicz\u0105<\/strong>
Table 1. Studies on the impact of the Urban Heat Island (UHI) effect and climate change on outdoor air temperature values in urban areas and cooling energy demand<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cyt.<\/strong><\/td>Zwi\u0119z\u0142y opis wynik\u00f3w<\/strong><\/td>Scenariusz zmian klimatu<\/strong><\/td>Klimat w skali K\u00f6ppena<\/strong><\/td>Miasto<\/strong><\/td>Kraj<\/strong><\/td>Rok<\/strong><\/td><\/tr>
[1]<\/td>\u015arednia temperatura zewn\u0119trzna w mie\u015bcie przy fasadach budynk\u00f3w wy\u017csza o 8C, w por\u00f3wnaniu do pozamiejskiej stacji meteorologicznej<\/td>–<\/td>Cfb<\/td>Wroc\u0142aw<\/td>Polska<\/td>2024<\/td><\/tr>
[14]<\/td>Maksymalna r\u00f3\u017cnica warto\u015bci temperatury pomi\u0119dzy centrum miasta a terenami pozamiejskimi r\u00f3wna 19\u00b0C<\/td>–<\/td>Cfb<\/td>Bruksela<\/td>Belgia<\/td>2025<\/td><\/tr>
[20]<\/td>UHI i zmiany klimatu wp\u0142yn\u0105 na zwi\u0119kszone zapotrzebowanie na energi\u0119 ch\u0142odnicz\u0105 o +76% w Cadiz, +106% w Londynie<\/td>AR5, RCP 8.5<\/td>Csa; Cfb<\/td>Cadiz; Londyn<\/td>Hiszpania, Wielka Brytania<\/td>2023<\/td><\/tr>
[22]<\/td>Symulacje dla przysz\u0142ych lat wskazuj\u0105 zmiany w zu\u017cyciu energii na ch\u0142odzenie od \u22123,26% do 100,24% w zale\u017cno\u015bci od scenariusza<\/td>AR5, RCP 2.6 – RCP 8.5<\/td>Cfa\/Cwa; Cfa; Dwa<\/td>Shenzhen, Shanghai, Beijing<\/td>Chiny<\/td>2025<\/td><\/tr>
[5]<\/td>R\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy warto\u015bci\u0105 temperatury odnotowan\u0105 w kanionie miejskim i poza miastem si\u0119gaj\u0105ca maksymalnie 11\u00b0C.<\/td>–<\/td>Csa<\/td>Ateny<\/td>Grecja<\/td>2006<\/td><\/tr>
[11]<\/td>Stopniodni ch\u0142odnicze wzrastaj\u0105 od 20% do 160% w odniesieniu do linii bazowej w 1990 r.<\/td>–<\/td>Cwa; Cfa; Dfb; Cfb; Cfb<\/td>Hong Kong; Sydney; Montreal; Zurich; Londyn<\/td>Chiny, Australia, Kanada, Szwajcaria, Wielka Brytania<\/td>2023<\/td><\/tr>
[26]<\/td>Ograniczenie potencja\u0142u wentylacji naturalnej o nawet 40% do roku 2080, przy RCP 8,5. Kilkukrotny wzrost liczny godzin dyskomfort cieplnego.<\/td>AR6, RCP 2.6 – RCP 8.5<\/td>Dwa<\/td>Harbin<\/td>China<\/td>2024<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

Wp\u0142yw zmian klimatu i miejskiej wyspy ciep\u0142a na obserwowan\u0105 wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dn\u0105 powietrza jest trudny do uog\u00f3lnienia, gdy\u017c na \u015bwiecie obserwowane s\u0105 skrajnie r\u00f3\u017cne wyniki, w du\u017cej mierze zale\u017cne od klimatu danego obszaru. Przyk\u0142adowo w analizie przeprowadzonej dla miast Shenzhen i Shanghai wykazano, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci mog\u0105 one odnotowywa\u0107 nawet 250 dni, podczas kt\u00f3rych wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna powietrza w mie\u015bcie przekroczy 70% [22]. Widoczne jest to tak\u017ce w Salonikach i Atenach \u2013 na podstawie analizy danych archiwalnych, okre\u015blono, \u017ce energia potrzebna do ch\u0142odzenia i osuszania powietrza wentylacyjnego w ci\u0105gu ostatnich dekad stale ro\u015bnie [19]. W Atenach ca\u0142kowity wzrost mi\u0119dzy pierwsz\u0105 a ostatni\u0105 dekad\u0105 wynosi 48,5%, podczas gdy w Salonikach wzrost wynosi oko\u0142o 32% (1983\u20132012). Zwi\u0119kszy\u0142o si\u0119 zar\u00f3wno zapotrzebowanie na energi\u0119 w postaci ciep\u0142a jawnego, jak i utajonego [19]. Wskazane powy\u017cej obszary znajduj\u0105 si\u0119 jednak w obszarze dominacji gor\u0105cego i wilgotnego klimatu (odpowiednio Cwa i Cfa w skali K\u00f6ppena dla Shenzhen i Shanghai oraz Csa dla Salonik\u00f3w i Aten) i warto\u015bci tych nie da si\u0119 bezpo\u015brednio prze\u0142o\u017cy\u0107 na miasta Polski (klimat Dfb i Cfb). Podsumowanie bada\u0144 dotycz\u0105cych wp\u0142ywu UHI i zmian klimatu na warto\u015bci temperatury zewn\u0119trznej w mie\u015bcie i zapotrzebowanie na energi\u0119 ch\u0142odnicz\u0105, w wyszczeg\u00f3lnieniem typu klimatu w skali K\u00f6ppena, przedstawiono w poni\u017cszej tabeli (Tab. 1).<\/p>\n\n\n\n

Wiele publikacji wskazuje r\u00f3wnie\u017c na powi\u0105zanie zjawiska miejskiej wyspy ciep\u0142a z powstawaniem obszar\u00f3w o obni\u017conej wilgotno\u015bci wzgl\u0119dnej, nazywanej w angloj\u0119zycznej literaturze UDI (ang. Urban Dry Island) [4, 12, 30]. Zjawisko to mo\u017ce nie\u015b\u0107 ze sob\u0105 potencjalnie korzystne konsekwencje, gdy\u017c ni\u017csza wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna obni\u017ca temperatur\u0119 odczuwaln\u0105 i mo\u017ce \u0142agodzi\u0107 stres cieplny cz\u0142owieka. Zmniejsza r\u00f3wnie\u017c potrzeb\u0119 osuszania powietrza, co ogranicza zu\u017cycie energii w urz\u0105dzeniach ch\u0142odniczych w por\u00f3wnaniu z procesem ch\u0142odzenia powietrza o tej samej temperaturze, ale wy\u017cszej zawarto\u015bci wilgoci. Z drugiej strony, nadmiernie obni\u017cona wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna w okresach fal upa\u0142\u00f3w mo\u017ce jednak nasila\u0107 odwodnienie organizmu i podra\u017cnia\u0107 drogi oddechowe. Pogarsza tak\u017ce warunki \u017cycia ro\u015blin co skutkuje ograniczeniem tkanki zielonej i dodatkowym pot\u0119gowaniem zjawiska wzrostu temperatury otoczenia.<\/p>\n\n\n\n

5. Wentylacja budynk\u00f3w mieszkalnych w obszarach miejskich<\/h3>\n\n\n\n

Opisywane powy\u017cej zjawiska UHI, SUHI, UDI i zmiany klimatu oraz ich skutki dla mikroklimatu miasta w spos\u00f3b bezpo\u015bredni przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wentylacj\u0119 budynk\u00f3w, w tym cz\u0119sto pojawiaj\u0105cych si\u0119 w \u015bcis\u0142ej zabudowie miejskiej budynk\u00f3w wielorodzinnych. W budynkach tych dominuj\u0105 aktualnie dwa rozwi\u0105zania wentylacyjne: systemy naturalne dominuj\u0105ce w budynkach starszej tkanki miejskiej, oraz systemy oparte o wentylatory wywiewne, montowane w nowopowstaj\u0105cych oraz modernizowanych budynkach. Najrzadziej spotykanymi rozwi\u0105zaniami s\u0105 pe\u0142ne systemy mechaniczne, wykorzystuj\u0105ce dodatkowo wymienniki do odzysku ciep\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Konsekwencje opisywanych zjawisk dotykaj\u0105 wszystkich budynk\u00f3w, niezale\u017cnie od zastosowanego rozwi\u0105zania wentylacyjnego, jednak to w\u0142a\u015bnie w tych w kt\u00f3rych wymiana powietrza oparta jest na procesach naturalnych, staj\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie dotkliwe. Strumie\u0144 powietrza w wentylacji naturalnej powi\u0105zany jest \u015bci\u015ble z r\u00f3\u017cnic\u0105 warto\u015bci temperatury wewn\u0119trznej i zewn\u0119trznej oraz z pr\u0119dko\u015bci\u0105 wiatru oddzia\u0142uj\u0105cego na budynek. Obserwowane kierunki zmian tych parametr\u00f3w powoduj\u0105, \u017ce mieszkania nara\u017cone s\u0105 na niedostateczne warto\u015bci strumieni wentyluj\u0105cych, okre\u015blane za pomoc\u0105 wska\u017anika krotno\u015bci wymiany powietrza. W rezultacie, przy niskiej krotno\u015bci wymiany powietrza, nast\u0119puje kumulacja zanieczyszcze\u0144 biologicznych, cz\u0105stek zawieszonych PM i lotnych zwi\u0105zk\u00f3w organicznych, a tak\u017ce wzrost wilgotno\u015bci wzgl\u0119dnej i st\u0119\u017cenia dwutlenku w\u0119gla. Skutkiem kumulacji zanieczyszcze\u0144 mo\u017ce by\u0107 wyst\u0119powanie tzw. syndromu chorego budynku [7, 23]. Naukowcy podkre\u015blaj\u0105 dodatkowo zwi\u0119kszone ryzyko tworzenia si\u0119 ple\u015bni w warunkach wysokiej wilgotno\u015bci panuj\u0105cej w niedostatecznie wentylowanych pomieszczeniach [31].<\/p>\n\n\n\n

W systemach wentylacyjnych wyposa\u017conych w wentylatory, zmiany ilo\u015bciowe strumienia powietrza staj\u0105 si\u0119 mniej istotne, natomiast nadal nie do pomini\u0119cia s\u0105 zmiany jako\u015bciowe: wraz ze wzrostem temperatury zewn\u0119trznej do wn\u0119trz wprowadzana jest nadmiarowa energia cieplna, ograniczona wymiana powietrza w mie\u015bcie skutkuje ni\u017csz\u0105 jako\u015bci\u0105 powietrza wewn\u0105trz budynk\u00f3w, a tropikalne noce utrudniaj\u0105 usuwanie energii zakumulowanej w trakcie gor\u0105cych dni.<\/p>\n\n\n\n

Ponadto, poza potencjalnym ograniczeniem wymiany powietrza w budynkach wentylowanych naturalnie, przegrzewanie si\u0119 pomieszcze\u0144 w okresie ciep\u0142ym mo\u017ce skutkowa\u0107 dodatkow\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 emisj\u0105 lotnych zwi\u0105zk\u00f3w organicznych i innych zanieczyszcze\u0144 z wyposa\u017cenia i element\u00f3w wyko\u0144czenia (np. meble, farby) [31] niezale\u017cnie od zastosowanego rozwi\u0105zania wentylacyjnego.<\/p>\n\n\n\n

6. Podsumowanie<\/h3>\n\n\n\n

Zjawisko miejskiej wyspy ciep\u0142a obserwowane jest na ca\u0142ym \u015bwiecie, a jego wp\u0142yw na jako\u015b\u0107 \u017cycia w obszarach silnie zurbanizowanych w okresie letnim oceniany jest jako negatywny. Oczekuje si\u0119 tak\u017ce, \u017ce przewidywane zmiany klimatu spot\u0119guj\u0105 negatywne skutki UHI, dodatkowo obni\u017caj\u0105c komfort i jako\u015b\u0107 \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w miast latem.<\/p>\n\n\n\n

Pogorszenie warunk\u00f3w \u017cycia latem w miastach dotyczy nie tylko przestrzeni zewn\u0119trznych, ale przek\u0142ada si\u0119 bezpo\u015brednio na \u015brodowisko wewn\u0119trzne budynk\u00f3w, w tym obiekt\u00f3w mieszkalnych. Obserwowane zjawiska wp\u0142ywaj\u0105 negatywnie na jako\u015b\u0107 powietrza wewn\u0119trznego i zapotrzebowanie na energi\u0119 do ch\u0142odzenia pomieszcze\u0144, a szczeg\u00f3lnie nara\u017cone s\u0105 budynki wentylowane naturalnie.<\/p>\n\n\n\n

Pomimo i\u017c Polska nie znajduje si\u0119 w czo\u0142\u00f3wce kraj\u00f3w najbardziej nara\u017conych na zmiany klimatu [15], tak\u017ce tutaj niezb\u0119dne jest prowadzenie bada\u0144 pozwalaj\u0105cych oceni\u0107 jak nasilaj\u0105ce si\u0119 zjawiska wp\u0142yn\u0105 na stale rozbudowuj\u0105ce si\u0119 \u015brodowiska miejskie. Analiza odporno\u015bci aglomeracji miejskich oraz ich zdolno\u015bci adaptacyjnych umo\u017cliwi opracowanie strategii minimalizuj\u0105cych negatywne skutki UHI i zmian klimatu, co przyczyni si\u0119 zar\u00f3wno do poprawy jako\u015bci \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w, jak i do uzyskania wymiernych korzy\u015bci ekonomicznych poprzez zmniejszenie obci\u0105\u017cenia systemu opieki zdrowotnej czy infrastruktury energetycznej.<\/p>\n\n\n\n

7. Literatura<\/h3>\n\n\n\n

[1] Ampofo, F., Maidment, G., & Missenden, J. (2004). Underground railway environment in the UK Part 2: Investigation of heat load. Applied Thermal Engineering, 24(5-6), 633-645. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.applthermaleng.2003.10.018<\/a><\/p>\n\n\n\n

[2] Baborska-Naro\u017cny, M., Kostka, M., & Smekta\u0142a, M. (2014, November). Informing housing planning policy to minimize the need for active cooling in temperate (Cfb) climate. In Comfort at the Extremes. Investing in Well-Being in a Challenging Future, international conference, scientific and professional meetings, Seville, Spain.<\/p>\n\n\n\n

[3] Bidarmaghz, A., Choudhary, R., Soga, K., Terrington, R. L., Kessler, H., & Thorpe, S. (2020). Large-scale urban underground hydro-thermal modelling\u2013A case study of the Royal Borough of Kensington and Chelsea, London. Science of the total environment, 700, 134955. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j. scitotenv.2019.134955<\/a><\/p>\n\n\n\n

[4] Cao, J., Li, M., Yang, X., Zhang, R., & Wang, M. (2024). The impact of urban dry island on building energy consumption is overlooked compared to urban heat island in cold climate. Energy and Buildings, 320, 114655. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.enbuild.2024.114655<\/a><\/p>\n\n\n\n

[5] Georgakis, C., & Santamouris, M. (2006). Experimental investigation of air flow and temperature distribution in deep urban canyons for natural ventilation purposes. Energy and buildings, 38(4), 367-376. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.enbuild.2005.07.009<\/a><\/p>\n\n\n\n

[6] Hajnrych, M., Blachowski, J., & Worsa-Kozak, M. (2025). Groundwater Urban Heat Island (GUHI) and Climate Warming: Insights from Two Decades of Monitoring in Wroc\u0142aw, Poland. Water, 17(21), 3090. https:\/\/doi.org\/10.3390\/w17213090<\/a><\/p>\n\n\n\n

[7] Kempton, L., Daly, D., Kokogiannakis, G., & Dewsbury, M. (2022). A rapid review of the impact of increasing airtightness on indoor air quality. Journal of Building Engineering, 57, 104798. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jobe.2022.104798<\/a><\/p>\n\n\n\n

[8] Klemm, K., Chojna, W., & Bochenek, A. D. (2025). Influence of urban changes on the efficiency of ventilation paths. Budownictwo i Architektura, 24(2), 133-156.<\/p>\n\n\n\n

[9] Kostka, M., & Prokopowicz, Z. (2026). Jak zmieniaj\u0105cy si\u0119 klimat wp\u0142ynie na nasze domy? Wentylacja w dobie zmian klimatycznych. Instal, (1), 17\u201322. https:\/\/doi.org\/10.36119\/15.2026.1.2<\/a><\/p>\n\n\n\n

[10] Kwiecie\u0144, D., & Kowalski, P. (2024). Wp\u0142yw prognozowanych zmian klimatu na zapotrzebowanie na energi\u0119 do uzdatniania powietrza wentylacyjnego dla Wroc\u0142awia. Instal, (7-8), 23-28. https:\/\/doi.org\/10.36119\/15.2024.7-8.3<\/a><\/p>\n\n\n\n

[11] Li, H.; Zhao, Y.; Bardhan, R.; Chan, P.W.; Derome, D.; Luo, Z.; \u00dcrge-Vorsatz, D.; Carmeliet, J. (2023). Relating three-decade surge in space cooling demand to urban warming. Environmental Research Letters, 18(12), 124033.<\/p>\n\n\n\n

[12] Liao, W., Zheng, K., & Liu, X. (2024). Regional and seasonal partitioning of water and temperature controls on urban dryness variability in China. Urban Climate, 56, 102030. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.uclim.2024.102030<\/a><\/p>\n\n\n\n

[13] Macintyre, H. L., Heaviside, C., Cai, X., & Phalkey, R. (2021). The winter urban heat island: Impacts on cold-related mortality in a highly urbanized European region for present and future climate. Environment International, 154, 106530. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envint.2021.106530<\/a><\/p>\n\n\n\n

[14] Matallah, M. E., Boulkaibet, A., Arrar, H. F., Wang, T., Amaripadath, D., Ahriz, A., … & Attia, S. (2025). Data-driven characterization of urban heat island intensity, heat wave, and heat stress interactions in Brussels: A field measurement study. Sustainable Cities and Society, 106974. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.scs.2025.106974<\/a><\/p>\n\n\n\n

[15] Michalak, D., & Szyja, P. (2023). Polish Adaptation Policy to Climate Change vs. EU Countries\u2019 Adaptation Policies. Comparative Economic Research. Central and Eastern Europe, 26(3), 127-144.<\/p>\n\n\n\n

[16] Palme, M., Lobato, A., & Carrasco, C. (2016). Quantitative analysis of factors contributing to urban heat island effect in cities of Latin-American Pacific Coast. Procedia Engineering, 169, 199-206. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.proeng.2016.10.024<\/a><\/p>\n\n\n\n

[17] Palusci, O., & Cecere, C. (2022). Urban ventilation in the compact city: A critical review and a multidisciplinary methodology for improving sustainability and resilience in urban areas. Sustainability, 14(7), 3948. https:\/\/doi.org\/10.3390\/su14073948<\/a><\/p>\n\n\n\n

[18] Palusci, O., Monti, P., Cecere, C., Montazeri, H., & Blocken, B. (2022). Impact of morphological parameters on urban ventilation in compact cities: The case of the Tuscolano-Don Bosco district in Rome. Science of the Total Environment, 807, 150490. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.scitotenv.2021.150490<\/a><\/p>\n\n\n\n

[19] Papakostas, K. T., & Slini, T. (2017). Effects of climate change on the energy required for the treatment of ventilation fresh air in HVAC systems the case of Athens and Thessaloniki. Procedia environmental sciences, 38, 852-859. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.proenv.2017.03.171<\/a><\/p>\n\n\n\n

[20] Salvati, A., & Kolokotroni, M. (2023). Urban microclimate and climate change impact on the thermal performance and ventilation of multi-family residential buildings. Energy and Buildings, 294, 113224. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j. enbuild.2023.113224<\/a><\/p>\n\n\n\n

[21] Air Infiltration and Ventilation Centre. (2004). Urban ventilation (VIP No. 3). AIVC. https:\/\/www.aivc.org\/sites\/default\/files\/members_area\/medias\/pdf\/VIP\/VIP03.Urban%20Ventilation.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

[22] Shen, P., Ji, Y., Li, Y., Wang, M., Cui, X., & Tong, H. (2025). Combined impact of climate change and urban heat island on building energy use in three megacities in China. Energy and Buildings, 331, 115386. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.enbuild.2025.115386<\/a><\/p>\n\n\n\n

[23] Sun, Y., Hou, J., Cheng, R., Sheng, Y., Zhang, X., & Sundell, J. (2019). Indoor air quality, ventilation and their associations with sick building syndrome in Chinese homes. Energy and Buildings, 197, 112-119. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.enbuild.2019.05.046<\/a><\/p>\n\n\n\n

[24] Tasan, M., D\u0105browska, J., & Micha\u0142owska, K. (2025). Surface urban heat islands during heatwaves: Thermal impacts on the built environment in selected polish cities. Building and Environment, 113603. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.buildenv.2025.113603<\/a><\/p>\n\n\n\n

[25] Wen, Y., Zhang, P., Wei, J., Yu, F., & Huang, C. (2025). Sustainable urban designs integrating aboveground microclimates and underground heat islands: a systematic review and design strategies. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 212, 115445. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.rser.2025.115445<\/a><\/p>\n\n\n\n

[26] Xu, X., Dong, Q., & Zhen, M. (2024). Assessing effects of future climate change on outdoor thermal stress and building energy performance in severe cold region of China. Building and Environment, 251, 111236. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j. buildenv.2024.111236<\/a><\/p>\n\n\n\n

[27] Yang, Y.; Zhou, M.; Wang, T.; Yao, B.; Han, P.; Ji, D.; Zhou, W.; Sun, Y.; Wang, G.; Wang, P. (2021). Spatial and temporal variations of CO2 mole fractions observed at Beijing, Xianghe, and Xinglong in North China. Atmospheric Chemistry and Physics, 21(15), 11741-11757. https:\/\/doi.org\/10.5194\/acp-21-11741-2021<\/a><\/p>\n\n\n\n

[28] Yu, S., Yu, D., Chen, Y., Zhang, Z., & Xia, H. (2025). Spatiotemporal characteristics of atmospheric CO2 under the influence of different industrial emission sources using lidar remote sensing in Nanping, China. Journal of Environmental Sciences. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jes.2025.03.046<\/a><\/p>\n\n\n\n

[29] Zarghamipour, M., & Malakooti, H. (2025). The projected effects of urbanization and climate change on urban Heat Island and thermal comfort over the Tehran metropolitan. Science of The Total Environment, 992, 179955. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.scitotenv.2025.179955<\/a><\/p>\n\n\n\n

[30] Zhang, K., Cao, C., Chu, H., Zhao, L., Zhao, J., & Lee, X. (2023). Increased heat risk in wet climate induced by urban humid heat. Nature, 617(7962), 738-742. https:\/\/doi.org\/10.1038\/s41586-023-05911-1<\/a><\/p>\n\n\n\n

[31] Zhao, J., Uhde, E., Salthammer, T., Antretter, F., Shaw, D., Carslaw, N., & Schieweck, A. (2024). Long-term prediction of the effects of climate change on indoor climate and air quality. Environmental research, 243, 117804. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envres.2023.117804<\/a><\/p>\n\n\n\n

[32] Zhou, H., Chang, J., Sun, J., Shang, C., Han, F., & Hu, D. (2017). Spatial variation of temperature of surface soil layer adjacent to constructions: A theoretical framework for atmosphere-building-soil energy flow systems. Building and Environment, 124, 143-152. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j. buildenv.2017.08.002<\/a><\/p>\n\n\n\n

[33] Zhu, X. H., Lu, K. F., Peng, Z. R., He, H. D., & Xu, S. Q. (2022). Spatiotemporal variations of carbon dioxide (CO2) at Urban neighborhood scale: Characterization of distribution patterns and contributions of emission sources. Sustainable Cities and Society, 78, 103646. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j. scs.2021.103646<\/a><\/p>\n\n\n\n

[34] European Commission. (2025). Public opinion on urban challenges and investment in cities (Eurobarometer). https:\/\/europa.eu\/eurobarometer\/surveys\/detail\/3368<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zuzanna Prokopowicz, Maria Kostka, GWiTS 4\/2026<\/div>\n

…<\/a><\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[96],"class_list":["post-3143","post","type-post","status-publish","format-standard","category-wszystkie_artykuly","tag-4-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3143","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3143"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3143\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3274,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3143\/revisions\/3274"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3143"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3143"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3143"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}