Pobierz PDF<\/a> (Open Access)<\/p>\n\n\n\nStreszczenie:S\u0142owa kluczowe:<\/strong> gazy skroplone, LNG, historia gazownictwa, pomiary LNG<\/em><\/p>\n\n\n\nAbstract:<\/strong>Keywords:<\/strong> liquefied gases, LNG, history of gas industry, LNG measurements<\/em><\/p>\n\n\n\n1. Zgrany Duet<\/h3>\n\n\n\n Historia skroplonego gazu ziemnego LNG (ang.: Liquefied Natural Gas), cho\u0107 ju\u017c ponad stuletnia, to jednak nie jest tak d\u0142uga jak historia gaz\u00f3w skroplonych w og\u00f3le. Nie mog\u0142o by\u0107 mowy o LNG jako takim, gdyby wcze\u015bniej nie opanowano technik daj\u0105cych mo\u017cliwo\u015b\u0107 dokonywania skrople\u0144 gaz\u00f3w. Samo LNG jest szczeg\u00f3lnym gazem skroplonym, poniewa\u017c jest paliwem i surowcem. Zanim jednak dosz\u0142o do skroplenia mieszaniny gazu ziemnego to najpierw nauka musia\u0142a sobie poradzi\u0107 ze skropleniem gaz\u00f3w czystych. Ju\u017c na tym etapie odnajdujemy wa\u017cny w\u0105tek polski, tzn. prace duetu polskich profesor\u00f3w Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego: Karola Olszewskiego (1846-1915) i Zygmunta Wr\u00f3blewskiego (1845-1888). Dokonali oni pionierskiego i wielkiego jak na \u00f3wczesne czasy osi\u0105gni\u0119cia, czyli pierwszego w \u015bwiecie skroplenia tlenu (5 kwietnia 1883) i kilka dni p\u00f3\u017aniej skroplenia azotu (13 kwietnia 1883). Potem tak\u017ce innych gaz\u00f3w. Co ciekawe, jeszcze w tym samym miesi\u0105cu kwietniu 1883 r. \u015bwiat si\u0119 o tym dowiedzia\u0142 poprzez notatk\u0119 opublikowan\u0105 wsp\u00f3lnie przez naszych uczonych we francuskim czasopi\u015bmie Comptes Rendus [1]. Portrety uczonych pokazano na rys. 1, wykorzystywan\u0105 przez nich aparatur\u0119 na rys. 2 i 3.<\/p>\n\n\n\nRys. 1.<\/strong> Zygmunt Wr\u00f3blewski i Karol Olszewski, \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons, domena publicznaFig. 1. <\/strong>Zygmunt Wr\u00f3blewski and Karol Olszewski, Source: Wikimedia Commons, public domain, author unknown<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nRys. 2.<\/strong> Aparat do skraplania tlenu i azotu, 1883 (Encyklopedia PWN)Fig. 2.<\/strong> Apparatus for liquefying oxygen and nitrogen, 1883 (PWN Encyclopedia)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nRys. 3.<\/strong> Aparatura prof. Zygmunta Wr\u00f3blewskiego do eksperyment\u00f3w ze skropleniem powietrza (Biblioteka Jagiello\u0144ska)Fig. 3.<\/strong> Prof. Zygmunt Wr\u00f3blewski’s apparatus for experiments with air liquefaction (Jagiellonian Library)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nCo prawda, po tym osi\u0105gni\u0119ciu drogi obydwu uczonych rozesz\u0142y si\u0119, ale pracuj\u0105c razem stanowili Zgrany Duet. Nazywani s\u0105 \u201eOjcami \u015bwiatowej kriogeniki\u201d oraz \u201eOjcami metody kaskadowej\u201d wykorzystywanej do dzi\u015b w przemys\u0142owych procesach skraplania czystych gaz\u00f3w i ich mieszanin, w tym do uzyskiwania LNG. Motorem nap\u0119dowym w metodzie kaskadowej jest zjawisko znane dzi\u015b jako efekt Joule\u2019a-Thomsona. Zjawisko odkryte ju\u017c w 1852 r. a opublikowane rok p\u00f3\u017aniej [3]. Zjawisko Joule\u2019a-Thomsona mo\u017cna opisa\u0107 matematycznie wzorem (1), kt\u00f3ry okre\u015bla tzw. wsp\u00f3\u0142czynnik Joule\u2019a-Thomsona:<\/p>\n\n\n\n
\ud835\udf07<\/mtext>\ud835\udc3d<\/mi>T<\/mi><\/mrow><\/msub>=<\/mo>(<\/mo>\ud835\udf15<\/mtext>T<\/mi><\/mrow>\ud835\udf15<\/mtext>p<\/mi><\/mrow><\/mfrac>)<\/mo><\/mrow>H<\/mi><\/msub><\/mrow>\ud835\udf07_{\ud835\udc3dT}=\\left(\\frac{\ud835\udf15T}{\ud835\udf15p}\\right)_H<\/annotation><\/semantics><\/math><\/div>\n\n\n\ngdzie: \ud835\udf07JT<\/em><\/sub> – wsp\u00f3\u0142czynnik Joule\u2019a-Thompsona, (\ud835\udf15T\/\ud835\udf15p)H<\/sub> – pochodna cz\u0105stkowa oznaczaj\u0105ca zmian\u0119 temperatury (gazu, mieszaniny gaz\u00f3w) ze zmian\u0105 ci\u015bnienia, przy sta\u0142ej entalpii (H), czyli bez wymiany ciep\u0142a z otoczeniem.<\/p>\n\n\n\n\n\nWsp\u00f3\u0142czynnik Joule\u2019a-Thompsona jest wielko\u015bci\u0105 charakterystyczn\u0105 dla danego rodzaju gazu. Gdy gaz rzeczywisty przep\u0142ywa przez zaw\u00f3r lub jakikolwiek d\u0142awik bez dop\u0142ywu i odp\u0142ywu ciep\u0142a, czyli gdy proces jest ca\u0142kowicie adiabatyczny, to jego temperatura ulega zmianie. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w ulega och\u0142odzeniu i wtedy wsp\u00f3\u0142czynnik Joule\u2019a-Thompsona przyjmuje warto\u015bci dodatnie. Je\u017celi uda si\u0119 doprowadzi\u0107 gaz do bardzo niskiej temperatury, czyli temperatury skraplania, to gaz oczywi\u015bcie skrapla si\u0119. Warto te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce s\u0105 te\u017c takie gazy, kt\u00f3re przy przep\u0142ywie z d\u0142awieniem zachowuj\u0105 si\u0119 nietypowo i ulegaj\u0105 ogrzaniu. Takimi gazami s\u0105: wod\u00f3r, hel, neon.<\/p>\n\n\n\n
Wracaj\u0105c do Duetu Wr\u00f3blewski-Olszewski, to po udanych eksperymentach dotycz\u0105cych skroplenia tlenu i azotu Zygmunt Wr\u00f3blewski uleg\u0142 bardzo powa\u017cnemu wypadkowi w swoim laboratorium. Dozna\u0142 powa\u017cnych obra\u017ce\u0144 podczas wybuchu i zmar\u0142 przedwcze\u015bnie w wieku zaledwie 43 lat. Karol Olszewski cieszy\u0142 si\u0119 d\u0142ugim i bardzo owocnym \u017cyciem zawodowym. Warto doda\u0107, \u017ce by\u0142 m.in. tw\u00f3rc\u0105 pierwszego w Polsce zdj\u0119cia rentgenowskiego i tym samym konstruktorem pierwszego w kraju aparatu rentgenowskiego. Bardzo istotny jest natomiast fakt, \u017ce by\u0142 dwukrotnie rozwa\u017cany jako polski kandydat do Nagrody Nobla z dziedziny fizyki (1904, 1913) [3, 4].<\/p>\n\n\n\n
Postaci obydwu polskich uczonych \u2013 Zygmunta Wr\u00f3blewskiego i Karola Olszewskiego \u2013 przede wszystkim ich osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych \u2013 s\u0105 godne przypominania w dedykowanych artyku\u0142ach i monografiach.<\/p>\n\n\n\n
2. Kreatywny przedsi\u0119biorca<\/h3>\n\n\n\n Kolejnym wielkim nazwiskiem w historii rozwoju LNG by\u0142 Carl von Linde (1842\u20131934), znany najbardziej jako za\u0142o\u017cyciel koncernu Linde AG (w 1902 r.). Opr\u00f3cz tego, \u017ce by\u0142 kreatywnym przedsi\u0119biorc\u0105, to by\u0142 tak\u017ce dobrze znanym i cenionym naukowcem. Od 1868 r. by\u0142 zwi\u0105zany z Uniwersytetem Technicznym w Monachium, gdzie w 1872 r. otrzyma\u0142 tytu\u0142 \u201eProfesora In\u017cynierii Mechanicznej\u201d. Jego wa\u017cny wk\u0142ad w rozw\u00f3j LNG polega\u0142 na tym, \u017ce by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 pierwszej przemys\u0142owej instalacji do skraplania gaz\u00f3w (1895). Wynalazek sw\u00f3j opatentowa\u0142, najpierw na Wyspach Brytyjskich [5], a potem tak\u017ce w Szwajcarii [6]. Patenty te by\u0142y ukierunkowane na pozyskiwanie ciek\u0142ego tlenu i azotu z powietrza, ale niew\u0105tpliwie przyczyni\u0142y si\u0119 do rozwoju przemys\u0142u kriogenicznego, w tym tak\u017ce LNG. Mo\u017cna wi\u0119c twierdzi\u0107, \u017ce Carl von Linde nie wp\u0142yn\u0105\u0142 bezpo\u015brednio na rynek LNG, ale jego wp\u0142yw po\u015bredni jest wyj\u0105tkowo istotny i wyra\u017any.<\/p>\n\n\n\n
3. Cudowny kolejny polski duet, a nawet trio<\/h3>\n\n\n\n Nast\u0119pne lata to ju\u017c polski czas i okres aktywno\u015bci Wielkiej Polskiej Tr\u00f3jki. Pocz\u0105tkowo by\u0142 to duet. Oko\u0142o roku 1910 W\u0142adys\u0142aw Szaynok, polski in\u017cynier i przedsi\u0119biorca o rodzinnych korzeniach w\u0119gierskich, pozna\u0142 si\u0119 z Marianem Wiele\u017cy\u0144skim, polskim chemikiem i r\u00f3wnie\u017c przedsi\u0119biorc\u0105 o korzeniach ormia\u0144skich po stronie matki. Zar\u00f3wno Szaynok jak i Wiele\u017cy\u0144ski, po wielu perturbacjach spo\u0142eczno-politycznych, na pocz\u0105tku XX w. zwi\u0105zali si\u0119 z przemys\u0142em wydobywczym w \u00f3wczesnej Galicji. Obydwaj zwr\u00f3cili uwag\u0119 na gaz ziemny, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 wydobyciu ropy naftowej, ale by\u0142 traktowany jako niebezpieczny produkt uboczny lub raczej odpadowy. Pocz\u0105tkowo brak by\u0142o pomys\u0142\u00f3w na wykorzystanie gazu ziemnego, kt\u00f3ry by\u0142 niebezpieczny i powodowa\u0142 liczne wypadki z uwagi na swoj\u0105 palno\u015b\u0107 i wybuchowo\u015b\u0107. W tamtych czasach gaz ziemny by\u0142 po prostu spalany w pochodniach.<\/p>\n\n\n\nRys. 4<\/strong>. Polski Duet Gazowniczy: W\u0142adys\u0142aw Szaynok (1876-1928) i Marian Wiele\u017cy\u0144ski (1879-1945), \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons, domena publicznaFig. 4.<\/strong> Polish gas duo: W\u0142adys\u0142aw Szaynok (1876-1928) i Marian Wiele\u017cy\u0144ski (1879-1945), Source: Wikimedia Commons, public domain, author unknown<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nPocz\u0105tkowo sam Marian Wiele\u017cy\u0144ski, a potem ju\u017c razem z W\u0142adys\u0142awem Szaynokiem, prowadzili prace nad skraplaniem gazoliny w celu poprawy bezpiecze\u0144stwa transportu wydobytej ropy naftowej od miejsc wydobycia do miejsc jej przer\u00f3bki. Wi\u0119kszym wyzwaniem by\u0142o wykroplenie gazu ziemnego, do kt\u00f3rego potrzebne by\u0142y du\u017co \u201emocniejsze\u201d kompresory. Idea zagospodarowania gazu ziemnego polega\u0142a w\u00f3wczas na jego transporcie gazoci\u0105gowym w fazie gazowej. Za\u0142o\u017cona przez Mariana Wiele\u017cy\u0144skiego firma \u201eZak\u0142ad Gazu Ziemnego Marian Wiele\u017cy\u0144ski Sp. z o.o.\u201d, kt\u00f3rej wsp\u00f3lnikiem od 1911 r. by\u0142 r\u00f3wnie\u017c W\u0142adys\u0142aw Szaynok, wybudowa\u0142a pierwszy w \u015bwiecie gazoci\u0105g o d\u0142ugo\u015bci 700 m \u0142\u0105cz\u0105cy Kopalni\u0119 \u201eKlaudiusz\u201d z zak\u0142adem przetw\u00f3rczym w Borys\u0142awiu. Skroplenie gazu ziemnego mog\u0142o zapewni\u0107 transport tego cennego paliwa na d\u0142u\u017csze odleg\u0142o\u015bci systemami innymi ni\u017c ruroci\u0105gowe, ale ca\u0142y czas by\u0142a potrzeba posiadania bardzo silnych kompresor\u00f3w. W roku 1912 austriacka firma Erdgass sprowadzi\u0142a takie kompresory na potrzeb\u0119 poprawy bezpiecze\u0144stwa pracy rafinerii w Drohobyczu i do obs\u0142ugi d\u0142u\u017cszego ju\u017c, czternastokilometrowego gazoci\u0105gu z Tusnowic do rafinerii w Drohobyczu wybudowanego r\u00f3wnie\u017c przy wsp\u00f3\u0142udziale firmy \u201eZak\u0142ad Gazu Ziemnego Marian Wiele\u017cy\u0144ski Sp. z o.o.\u201d, jeszcze przed ko\u0144cem 1912 r. Pojawia si\u0119 pytanie, czy Marian Wiele\u017cy\u0144ski i W\u0142adys\u0142aw Szaynok mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania tych kompresor\u00f3w na potrzeb\u0119 skroplenia gazu ziemnego do formy dzisiejszego LNG? Czy uda\u0142o im si\u0119 uzyska\u0107 LNG jeszcze w Polsce? Bior\u0105c pod uwag\u0119 tzw. logik\u0119 fakt\u00f3w, to najprawdopodobniej TAK.<\/p>\n\n\n\n
Pomimo, \u017ce nie istniej\u0105 powszechnie dost\u0119pne dokumenty o charakterze naukowo-technicznym dotycz\u0105ce prac nad skraplaniem sk\u0142adnik\u00f3w gazu ziemnego przez Wiele\u017cy\u0144skiego i Szaynoka na pocz\u0105tku XX w. w Polsce (jak patenty, publikacje, schematy czy opisy techniczne), to wydarzenia te s\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo opisane w ksi\u0105\u017cce napisanej przez potomka Mariana Wiele\u017cy\u0144skiego \u2013 L.Wiele\u017cy\u0144ski \u201eWsp\u00f3lna praca wsp\u00f3lny plon. \u017bycie i dzie\u0142o m\u0105drego cz\u0142owieka\u201d [7]. Ksi\u0105\u017cka ta wydana po raz pierwszy w 1934 r. dokumentuje \u017cycie prywatne i zawodowe Mariana Wiele\u017cy\u0144skiego oraz tych, kt\u00f3rzy z nim wsp\u00f3\u0142pracowali.<\/p>\n\n\n\n
Pytanie czy LNG po raz pierwszy uzyskano w Polsce jest bardzo zasadne z uwagi na ci\u0105g zdarze\u0144, jaki nast\u0105pi\u0142 zaraz po tych wydarzeniach w Polsce, ale jeszcze w roku 1912. Wzorcowo przeprowadzone budowy obydwu gazoci\u0105g\u00f3w spowodowa\u0142y, \u017ce ameryka\u0144scy dostawcy kompresor\u00f3w od razu zaprosili obydwu Polak\u00f3w do Stan\u00f3w Zjednoczonych, gdzie mieli okazj\u0119 zapozna\u0107 si\u0119 z zasadami funkcjonowania przemys\u0142u gazowo-rafineryjnego w USA. Podr\u00f3\u017c rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ju\u017c w roku 1913 [7, 8]. Poniewa\u017c powodem podr\u00f3\u017cy by\u0142y te silne kompresory i mo\u017cliwo\u015bci stabilizacji frakcji w\u0119glowodorowych poprzez frakcjonowanie kaskadowe, dlatego z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 prowadz\u0105c badania przemys\u0142owe w USA uzyskali tam LNG.<\/p>\n\n\n\n
Jak wspomina L. Wiele\u017cy\u0144ski w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eWsp\u00f3lna praca wsp\u00f3lny plon. \u017bycie i dzie\u0142o m\u0105drego cz\u0142owieka\u201d [7], obydwaj Polacy mieli wysokie uznanie w USA. Nie tylko ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 wiedz\u0119 in\u017cyniersk\u0105, ale tak\u017ce ze wzgl\u0119du, \u017ce obydwaj byli poliglotami, co w Ameryce zosta\u0142o bardzo docenione. Jako Polacy na co dzie\u0144 u\u017cywali j\u0119zyka polskiego. Poniewa\u017c pochodzili z Galicji, kt\u00f3ra by\u0142a pod zaborem austriackim to p\u0142ynnie m\u00f3wili po niemiecku, ale pos\u0142ugiwali si\u0119 tak\u017ce p\u0142ynnie j\u0119zykiem francuskim i oczywi\u015bcie angielskim. Do\u015bwiadczenia ameryka\u0144skie by\u0142y cenne, ale pobyt by\u0142 kr\u00f3tki, poniewa\u017c zdobyt\u0105 nowa wiedz\u0119 nale\u017ca\u0142o wykorzysta\u0107 w Galicji, czyli w \u00f3wczesnej Polsce.<\/p>\n\n\n\n
Po powrocie z USA ten Cudowny Duet przemianowa\u0142 si\u0119 w Trio. Do\u0142\u0105czy\u0142 do nich kolejny utalentowany polski chemik \u2013 Ignacy Mo\u015bcicki, p\u00f3\u017aniejszy Prezydent RP (1926-1939). Zanim zosta\u0142 wybrany na Prezydenta kraju to mia\u0142 swoje ogromne zas\u0142ugi naukowe, wynalazcze, tak\u017ce biznesowe. Wni\u00f3s\u0142 ogromny wk\u0142ad w rozw\u00f3j polskiej chemii i przemys\u0142u gazu ziemnego w Polsce. Dzi\u0119ki niemu gaz ziemny zacz\u0105\u0142 by\u0107 powszechnie stosowany w latach 30-tych w Polsce jako surowiec chemiczny \u2013 pocz\u0105tkowo w Zak\u0142adach Azotowych w Tarnowie, zwanych p\u00f3\u017aniej zak\u0142adami w Mo\u015bcicach. Ta posta\u0107 zas\u0142uguje na oddzielny dedykowany artyku\u0142.<\/p>\n\n\n\n
4. Etap komercjalizacji LNG<\/h3>\n\n\n\n Za pocz\u0105tkowy etap komercyjnego wytwarzania i wykorzystania LNG nale\u017cy uzna\u0107 instalacj\u0119 firmy East Ohio Gas Company uruchomion\u0105 w Cleveland w stanie Ohio w roku 1941. Wyprodukowane tam LNG s\u0142u\u017cy\u0142o do magazynowania w celu p\u00f3\u017aniejszego wykorzystania gazu po regazyfikacji na potrzeby zasilania sieci gazowej w okresach zwi\u0119kszonego zapotrzebowania, czyli zim\u0105. Po raz pierwszy w \u015bwiecie wykorzystano fakt kompresji obj\u0119to\u015bci gazu ziemnego po skropleniu co da\u0142o specyficzne mo\u017cliwo\u015bci jego magazynowania. Niestety, w instalacji tej w roku 1944 dosz\u0142o do wybuchu, w wyniku kt\u00f3rego zgin\u0119\u0142o ponad 100 os\u00f3b. Po tym wypadku znacznie poprawiono standardy operacyjne dotycz\u0105ce gazu skroplonego LNG. Po II Wojnie \u015awiatowej \u015bwiat znowu stan\u0105\u0142 na rozdro\u017cu energetycznym. W Europie zniszczonej wojn\u0105 i podzielonej politycznie brakowa\u0142o tradycyjnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii, czyli ropy i w\u0119gla. Faktycznie, na \u015bwiecie dokonano du\u017cych odkry\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 gazu ziemnego \u2013 w USA, Afryce P\u00f3\u0142nocnej, p\u00f3\u017aniej na Bliskim Wschodzie, ale w\u00f3wczas brak by\u0142o d\u0142ugich mi\u0119dzynarodowych gazoci\u0105g\u00f3w. Wtedy zrodzi\u0142a si\u0119 idea skraplania LNG, aby mo\u017cna go by\u0142o przewie\u017a\u0107 statkiem i ponownie regazyfikowa\u0107. Polski to jednak w okresie powojennym nie dotyczy\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Absolutnym prekursorem w\u015br\u00f3d statk\u00f3w transportowych dla LNG by\u0142 gazowiec Methan Pionier (Rys. 5). By\u0142 to gazowiec przerobiony ze statku transportowego wybudowanego w 1945 r. i pocz\u0105tkowo nazwany Marline Hitch. Ostatecznie przebudowany w 1958 r. i ze zmienion\u0105 nazw\u0105 jako w\u0142a\u015bnie Methan Pionier odby\u0142 sw\u00f3j pierwszy rejs jako gazowiec w 1959. Operowa\u0142 mi\u0119dzy USA a Wielk\u0105 Brytani\u0105 jako testowy projekt eksportu LNG z USA do Europy. Operowa\u0142 z Lake Chares w Luizjana, gdzie istnia\u0142a ma\u0142a instalacja do skraplania wybudowana przez Constock International Methane Ltd., do Convey Island w Wielkiej Brytanii (pierwszy w \u015bwiecie terminal odbiorowy). Sw\u00f3j \u017cywot gazowca ostatecznie zako\u0144czy\u0142 w 1972 r. pod nazw\u0105 Aristotle. W okresie eksploatacji tego statku, od wybudowania do z\u0142omowania a\u017c pi\u0119ciokrotnie zmienia\u0142 nazw\u0119 [9].<\/p>\n\n\n\nRys. 5<\/strong>. Pierwszy w \u015bwiecie gazowiec Methan Pionier [9]Fig. 5.<\/strong> The world’s first gas carrier, the Methane Pionier [9]<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nBrytyjczycy byli pierwsi w Europie, kt\u00f3rzy wdro\u017cyli LNG do praktyki przemys\u0142owej. Po sukcesach gazowca Methan Pionier uruchomiono komercyjny projekt importu LNG z Algierii do Wielkiej Brytani. W Arzew w Algierii uruchomiono instalacj\u0119 CAMEL (Compagne Aleianne de Methane Liquide) i od pa\u017adziernika 1964 r. regularnie transportowano LNG r\u00f3wnie\u017c do Convej Island. Wykorzystywano do tego celu pocz\u0105tkowo gazowce Methane Princess i Methane Progress, ka\u017cdy o pojemno\u015bci 27000 m3<\/sup>.<\/p>\n\n\n\nKolejny du\u017cy krok w \u015bwiatowym rozwoju LNG dokona\u0142a Japonia. Kraj ten maj\u0105c bardzo ograniczone w\u0142asne zasoby surowcowe szybko dostrzeg\u0142 potencja\u0142 LNG. W roku 1969 rozpocz\u0119to pierwszy azjatycki import LNG z terminala Kenai na Alasce USA do Japonii. Wkr\u00f3tce potem Japonia sta\u0142a si\u0119 najwi\u0119kszym importerem LNG na \u015bwiecie i tak jest do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n
W latach 70-tych nast\u0105pi\u0142 okres rosn\u0105cych cen ropy naftowej i pierwszego kryzysu naftowego (1973). Zacz\u0119to szuka\u0107 alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii a LNG by\u0142 jednym z nich. Wtedy odnotowano rozw\u00f3j terminali LNG w Hiszpanii, Francji, Korei Po\u0142udniowej. Algieria by\u0142a w\u00f3wczas g\u0142\u00f3wnym eksporterem LNG do Europy a Indonezja i Kr\u00f3lestwo Brunei do Azji. W tym okresie LNG zaczyna \u0142\u0105czy\u0107 kontynenty i powstaje \u015bwiatowa sie\u0107 gazu.<\/p>\n\n\n\n
Lata 80-te to dekada nowych terminali LNG w USA, Japonii, Francji i W\u0142oszech. W Katarze planuje si\u0119 eksploatacj\u0119 bardzo du\u017cego z\u0142o\u017ca North Field, kt\u00f3re w przysz\u0142o\u015bci stanie si\u0119 centrum LNG \u015bwiata. Pierwszy katarski megaprojekt LNG b\u0119dzie uruchomiony w latach 90-tych. W tym czasie do grona eksporter\u00f3w LNG do\u0142\u0105czaj\u0105 te\u017c Trynidad i Tobago, Malezja i Australia. Po rewolucji \u0142upkowej w USA w latach 2010-20 tak\u017ce USA staj\u0105 si\u0119 eksporterem LNG.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b LNG to ponad 40% \u015bwiatowego handlu gazem do ponad 50 kraj\u00f3w. \u015awiatowa flota LNG to ponad 700 statk\u00f3w transportowych r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w i wielko\u015bci, w tym oko\u0142o 60 terminali p\u0142ywaj\u0105cych (FSRU i FSU) [10].<\/p>\n\n\n\n
W Polsce zainteresowanie \u015brodowisk przemys\u0142owych problematyk\u0105 LNG jest znacznie d\u0142u\u017csze ni\u017c mo\u017cna by\u0142oby to sobie wyobrazi\u0107. Oznacza to, \u017ce jest d\u0142u\u017csze ni\u017c od momentu podj\u0119cia decyzji o budowie terminala morskiego do odbioru i regazyfikacji LNG w \u015awinouj\u015bciu. Ju\u017c w latach 70-tych XX w. w instalacji odazotowania gazu ziemnego w Odolanowie PGNiG, w kt\u00f3rej odzyskiwano hel, LNG powstaje jako cenny produkt uboczny. W latach 1997-1998 LNG jest nawet eksportowany do Skandynawii jako paliwo do nap\u0119du pierwszych ba\u0142tyckich prom\u00f3w nap\u0119dzanych za pomoc\u0105 LNG [11]. Od lat siedemdziesi\u0105tych XX w. dla kraj\u00f3w skandynawskich Polska jest producentem LNG. Z uwagi na blisko\u015b\u0107 geograficzn\u0105 polski przemys\u0142 gazowniczy by\u0142 oczywistym celem wsp\u00f3\u0142pracy firm skandynawskich, g\u0142\u00f3wnie szwedzkich, w pozyskiwaniu LNG. Chocia\u017c nie by\u0142y to ilo\u015bci bardzo du\u017ce, to by\u0142 to ju\u017c tzw. obszar LNG \u015bredniej skali.<\/p>\n\n\n\n
W roku 2001 uruchomiono w Polsce pierwsz\u0105 stacj\u0119 regazyfikacji LNG, co by\u0142o pocz\u0105tkiem rozwoju LNG ma\u0142ej skali. W 2009 uruchomiono drug\u0105 instalacj\u0119 odazotowania gaz\u00f3w ziemnych w Grodzisku Wielkopolskim (PGNIG SA), gdzie LNG by\u0142o r\u00f3wnie\u017c cennym produktem ubocznym. Z rozwojem obszaru LNG ma\u0142ej skali rozwijano tak\u017ce nowe techniki pomiaru ilo\u015bci LNG z wykorzystaniem kriogenicznych przep\u0142ywomierzy masowych Coriolisa \u2013 projekty SMOK rozwijane w Polskim G\u00f3rnictwie Naftowym i Gazownictwie SA (obecnie ORLEN S.A.) w latach 2016\u20132020 [12, 13]. Projekty SMOK w po\u0142\u0105czeniu z wcze\u015bniejszymi projektami oceny jako\u015bci paliw gazowych [14, 15, 16] da\u0142y znacz\u0105cy wk\u0142ad w rozw\u00f3j LNG ma\u0142ej skali zar\u00f3wno w Polsce jak i w skali europejskiej.<\/p>\n\n\n\n
W roku 2015 uruchomiono Terminal LNG w \u015awinouj\u015bciu (Gaz-System S.A.) i od tego momentu rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w Polsce etap rozwoju LNG du\u017cej skali.<\/p>\n\n\n\n
5. Podsumowanie<\/h3>\n\n\n\n Analiza rozwoju technologii skraplania gazu ziemnego w Polsce wskazuje, \u017ce LNG stopniowo ewoluowa\u0142o z rozwi\u0105zania o charakterze marginalnym i lokalnym na ziemiach polskich na pocz\u0105tku XX w. w istotny element \u015bwiatowego systemu energetycznego. Ostro\u017cna analiza \u017ar\u00f3de\u0142 historyczno-technicznych sugeruje, \u017ce podstawowe zjawiska fizyczne zwi\u0105zane ze skraplaniem i kondensacj\u0105 gaz\u00f3w w\u0119glowodorowych mog\u0142y by\u0107 rozpoznane na ziemiach polskich znacznie wcze\u015bniej ni\u017c wynika\u0142oby to z oficjalnej chronologii rozwoju LNG. Pocz\u0105tkowe zastosowania ograniczone do instalacji ma\u0142oskalowych powi\u0105zanych z krajowym wydobyciem gazu, stanowi\u0142y podstaw\u0119 do budowy kompetencji technologicznych i organizacyjnych w zakresie skraplania magazynowania oraz dystrybucji LNG na \u015bwiecie. <\/p>\n\n\n\n
Z perspektywy in\u017cynierskiej historii LNG wynika, \u017ce rozw\u00f3j technologii energetycznych nie jest wy\u0142\u0105cznie funkcj\u0105 dost\u0119pno\u015bci surowc\u00f3w, lecz tak\u017ce rezultatem ci\u0105g\u0142o\u015bci my\u015bli technicznej, zdolno\u015bci do eksperymentowania oraz transferu wiedzy pomi\u0119dzy epokami.<\/p>\n\n\n\n
6. Bibliografia<\/h3>\n\n\n\n [1] Wr\u00f3blewski Z., Olszewski K. (1883). Adnotacja o prze\u0142omowym odkryciu. Comptes Rendus, 96, s.1140.<\/p>\n\n\n\n
[2] Joul J.P., Thomson W. (1853). On the thermal effects of fluids in motion. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, 143, 357-365 https:\/\/doi.org\/10.1098\/ rstl.1853.0014<\/a><\/p>\n\n\n\n[3] Wr\u00f3blewski, A. K. (2012). Fizyka w Polsce wczoraj, dzi\u015b i jutro.<\/p>\n\n\n\n
[4] Crawford, E., Heilbron, J. L., & Ulrich, R. (1987). The Nobel population 1901\u20131937<\/p>\n\n\n\n
[5] von Linde, C. (1896). Process and apparatus for liquefying gases or gaseous mixtures, and for producing cold, more particularly applicable for separating oxygen from atmospheric air. German Patent# GB189512528<\/p>\n\n\n\n
[6] von Linde, C. (1895). Gasverfl\u00fcssigungs-maschine (Machine for the Liquefaction of Gas). CH Patent, 10704.<\/p>\n\n\n\n
[7] Wiele\u017cy\u0144ski. L. (1934). Wsp\u00f3lna praca wsp\u00f3lny plon. \u017bycie i dzie\u0142o m\u0105drego cz\u0142owieka, Towarzystwo naukowe KUL.<\/p>\n\n\n\n
[8] Koziar, J. (2010). Gazolina \u2013 pierwsza polska sp\u00f3\u0142ka pracownicza. Liga Polityczna. Dost\u0119p online: https:\/\/www.rp-gospodarna.pl\/gazolina.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n[9] Noble P. G., (2009), A Short History of LNG Shipping: 1959\u2013 2009. Society of Naval Architects and Marine Engineers.<\/p>\n\n\n\n
[10] International Gas Union. (2024). LNG2024-02. Dost\u0119p online: https:\/\/www.igu.org\/advocacy\/graphics-data\/ lng2024-02<\/a><\/p>\n\n\n\n[11] Jask\u00f3lski T. (2015). Dyrektor PGNiG SA w Odolanowie. Komunikat prywatny.<\/p>\n\n\n\n
[12] Ros\u0142onek G., Bogucki A., Urbanowicz A., Kowalczyk S. (2019). Mo\u017cliwo\u015bci zastosowania przep\u0142ywomierzy masowych typu Coriolis do pomiar\u00f3w rozliczeniowych w obszarze LNG ma\u0142ej skali oraz innych cieczy kriogenicznych. Nafta-Gaz, 75 (10), 633-639. https:\/\/doi.org\/10.18668\/ NG.2019.10.05<\/a><\/p>\n\n\n\n[13] Ros\u0142onek G. (2024). Cztery dekady rozwoju i zastosowania przep\u0142ywomierzy Coriolisa jako urz\u0105dze\u0144 pomiarowych w gazownictwie. Mo\u017cliwo\u015bci zastosowania przep\u0142ywomierzy masowych Coriolisa do pomiar\u00f3w LNG.<\/p>\n\n\n\n
Gaz Woda i Technika Sanitarna, 1(98), 2-8. https:\/\/doi. org\/10.15199\/17.2024.1.1<\/a><\/p>\n\n\n\n[14] Ros\u0142onek G. (2005). Pomiary temperatury punkt\u00f3w rosy w gazach ziemnych. Cz\u0119\u015b\u0107 I. Przegl\u0105d metod do pomiaru temperatur punkt\u00f3w rosy wody. Gaz Woda i Technika Sanitarna, 7-8, 15-18.<\/p>\n\n\n\n
[15] Ros\u0142onek G., Bojewski J., Sobczak M. (2005). Metoda poprawy precyzji analiz chromatograficznych gaz\u00f3w ziemnych poprzez kontrolowany spos\u00f3b wprowadzania pr\u00f3bki na analizator w warunkach \u201ebarostatycznych\u201d, Gaz Woda i Technika Sanitarna, 4, 7-9.<\/p>\n\n\n\n
[16] Ros\u0142onek G., Sobczak M., Bojewski J. (2005). Nadz\u00f3r metrologiczny nad laboratoryjnymi chromatografami gazowymi do kontroli jako\u015bci gazu ziemnego. Analityka: nauka i praktyka, 2, 27-33.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Grzegorz Ros\u0142onek, GWiTS 2\/2026<\/div>\n
…<\/a><\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[79],"class_list":["post-1983","post","type-post","status-publish","format-standard","category-wszystkie_artykuly","tag-2-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1983","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1983"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1983\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3282,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1983\/revisions\/3282"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1983"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1983"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1983"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"ORCID](\"http:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ORCID.png\")
<\/a> 1*<\/sup><\/em><\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/1065545GWITS20260206_R1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/1065545GWITS20260206_R2.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gwits.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/1065545GWITS20260206_R3.jpg\")