{"id":1103,"date":"2025-12-01T12:02:00","date_gmt":"2025-12-01T12:02:00","guid":{"rendered":"https:\/\/gwits.pl\/?p=1103"},"modified":"2026-04-21T16:16:21","modified_gmt":"2026-04-21T16:16:21","slug":"1015199172025122-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gwits.pl\/en\/1015199172025122-2\/","title":{"rendered":"Badania w\u00f3d podziemnych w Polskich Zewn\u0119trznych Karpatach Wschodnich \/ Ground water research in the Polish Outer Eastern Carpathians"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

Andrzej \u0141ach \"ORCID<\/a>, Monika Adamska \"ORCID<\/a>, Pawe\u0142 Ryba \"ORCID<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

DOI: 10.15199\/17.2025.12.2<\/strong>, GWiTS 12\/2025, grudzie\u0144 2025<\/p>\n\n\n\n

Pobierz w PDF<\/a> (Open Access)<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Streszczenie:
<\/strong>Celem pracy jest udowodnienie mo\u017cliwo\u015bci ekonomicznego odzysku z w\u00f3d z odwiert\u00f3w w Tyrawie Solnej trzech pierwiastk\u00f3w litu, boru i strontu. Inne zadanie to wykazanie, \u017ce woda z odwiertu Rabe mo\u017ce w pewnym stopniu by\u0107 przydatna do leczenia niekt\u00f3rych chor\u00f3b nowotworowych. Trzecim celem jest sprawdzenie, czy w istotny spos\u00f3b r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 ze wzgl\u0119du na sk\u0142ad chemiczny wody z Cudownych \u0179r\u00f3de\u0142 i Zwyk\u0142ych \u0179r\u00f3de\u0142. Praca jest opracowaniem przegl\u0105dowym, opartym na wynikach bada\u0144 innych autor\u00f3w. Wody podziemne z rejonu Karpat zosta\u0142y podzielone na trzy grupy \u2013 Odwierty, Cudowne \u0179r\u00f3d\u0142a i Zwyk\u0142e \u0179r\u00f3d\u0142a. W pracy przedstawiono wyniki analiz chemicznych tych w\u00f3d. Sk\u0142ad chemiczny w\u00f3d ze \u0179r\u00f3de\u0142 Cudownych i Zwyk\u0142ych poddano badaniom statystycznym. Solanka z odwiert\u00f3w w Tyrawie Solnej nadaje si\u0119 do przemys\u0142owego odzysku trzech pierwiastk\u00f3w: boru, litu i strontu. Opisano szczeg\u00f3\u0142owo metody fizykochemiczne odzysku tych pierwiastk\u00f3w w Polsce i na \u015bwiecie. Woda z odwiertu w miejscowo\u015bci Rabe to 0.47% szczawa wodorow\u0119glanowo \u2013 chlorkowo \u2013 sodowa z dodatkiem litu, \u017celaza i niewielkiej ilo\u015bci arsenu. Woda leczy nadkwasot\u0119, pocz\u0105tkowe stadium cukrzycy, kamic\u0119 nerkow\u0105. Arsen w niskich dawkach mo\u017ce pomaga\u0107 w terapii niekt\u00f3rych chor\u00f3b nowotworowych, np. ostrej bia\u0142aczki promielocytowej. Przeanalizowano wyniki bada\u0144 sk\u0142adu chemicznego oraz wyniki bada\u0144 statystycznych w\u00f3d gruntowych z Cudownych \u0179r\u00f3de\u0142 i Zwyk\u0142ych \u0179r\u00f3de\u0142, stwierdzaj\u0105c brak r\u00f3\u017cnicy w sk\u0142adzie chemicznym.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa kluczowe:<\/strong> solanki, arsen, odzysk, bor, lit, stront, Cudowne \u0179r\u00f3d\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Abstract:
<\/strong>The aim of this study is to demonstrate the potential for economically recovering three elements\u2014lithium, boron, and strontium\u2014 from water extracted from boreholes in Tyrawa Solna. Another objective is to show that the water from the Rabe borehole may be useful, to some extent, in treating certain types of cancer. The third aim is to determine whether the chemical composition of water from the Miraculous Springs significantly differs from that of Ordinary Springs. This work is a review based on the research results of other authors. Groundwater from the Carpathian region has been classified into three groups: Boreholes, Miraculous Springs, and Ordinary Springs. The results of the chemical analysis of these waters are presented in the study. The chemical composition of water from the Miraculous Springs and Ordinary Springs underwent statistical analysis. The brine from boreholes in Tyrawa Solna is suitable for industrial recovery of three elements: boron, lithium, and strontium. Physicochemical methods for recovering these elements in Poland as well as globally are described in detail. The water from the borehole in Rabe is a 0.47% bicarbonate-chloride-sodium mineral water, with the addition of lithium, iron, and a small amount of arsenic. The water helps to treat hyperacidity, early-stage diabetes, and kidney stones. Arsenic in low doses may be helpful in the therapy of certain cancers, such as acute promyelocytic leukemia. The results of chemical composition analysis and statistical studies of groundwater from Miraculous Springs and Ordinary Springs were examined, and no difference in chemical composition was found.<\/p>\n\n\n\n

Keywords: <\/strong>brines, arsenic, recovery, boron, lithium, strontium, Miraculous Springs.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

[1] Adamska, M., Paszty\u0142a, G., Wachel, T. 2021. Analiza wody z Rabe cz. III. Pierwiastki \u015bladowe: arsen \u2013 trucizna czy lek? LAB Laboratoria, Aparatura, Badania, 26(4), 22-26.<\/p>\n\n\n\n

[2] Bi, Q., Zhang, Z., Zhao, C., Tao, Z. 2014. Study on the recovery of lithium from high Mg\u00b2\u207a\/Li\u207a ratio brine by nanofiltration. Water Science and Technology, vol. 70(10), 1690-1695. DOI: 10.2166\/wst.2014.426.<\/p>\n\n\n\n

[3] Biedro\u0144, M., Wr\u00f3bel, T., Mazur, G., Kuliczkowski, K. 2003. Zastosowanie tr\u00f3jtlenku arsenu w leczeniu nowotwor\u00f3w hematologicznych. Nowotwory, 53(4), 422-427.<\/p>\n\n\n\n

[4] B\u0142aszczyk, U., Tuszy\u0144ski, T. 2007. Wody mineralne i ich znaczenie w profilaktyce zdrowotnej. Elamed Media Group. Laboratorium. Katowice: (4), 20-23.<\/p>\n\n\n\n

[5] Chorosty\u0144ski, A., \u0141ach, A., Paszty\u0142a, G. 2016. Minera\u0142y, metale ci\u0119\u017ckie, medycyna, analiza wody z Rabe cz. II. LAB Laboratoria, Aparatura, Badania, 21(1), 44-52.<\/p>\n\n\n\n

[6] Chorosty\u0144ski, A., \u0141ach, A., Paszty\u0142a, G. 2018. Physicochemical parameters and bacteriology of mineral and sulphate waters discovered around Sanok and Lesko, and the prospects for their medicaluse. Acta Sci. Pol. Formatio Circumiectus, 17(1), 113-126. DOI: 10.15576\/ASP.FC\/2018.17.1.103.<\/p>\n\n\n\n

[7] Chowaniec, J. 2007. \u201eCudowne \u017ar\u00f3de\u0142ka\u201d Podkarpacia. IV Konferencja Naukowo-Techniczna \u201eB\u0142\u0119kitny San\u201d. Pa\u0144stwowy Instytut Geologiczny Oddzia\u0142 Karpacki w Krakowie.<\/p>\n\n\n\n

[8] Chowaniec, J., G\u00f3rka, J. 2002. Ekspertyza hydrogeologiczna dotycz\u0105ca wyst\u0119powania w\u00f3d mineralnych na obszarze wojew\u00f3dztwa podkarpackiego oraz mo\u017cliwo\u015bci ich wykorzystania. Rzesz\u00f3w: Arch. U.W.<\/p>\n\n\n\n

[9] D\u0105browski, K. M., Zaj\u0105c, M., Kozie\u0142, K. 2021. The concept of lithium production from thermal water deposits with the use of membrane technologies. Krak\u00f3w: Wydawnictwa AGH.<\/p>\n\n\n\n

[10] Dobrzy\u0144ski, D., St\u0119pie\u0144, M. 2009. Ocena dystrybucji arsenu w wybranych wodach leczniczych Sudet\u00f3w na podstawie filtracji membranowej i modelowania specjacyjnego. Biuletyn Pa\u0144stwowego Instytutu Geologicznego, 436, 95-102.<\/p>\n\n\n\n

[11] Dong, Y. P., Meng, Q. F., Feng, H. T., Cui, X. M., Xu, B., Wu, W., Gao, D. D., Li, W. 2009. Separation and economic recovery of strontium from Nanyishan oil-field water, China. Natural Resources and Environmental Issues, 15(42), 203-208.<\/p>\n\n\n\n

[12] Dowgia\u0142\u0142o, J. 2002. Hydrogeological dictionary. Warszawa: Pa\u0144stw. Inst. Geol.<\/p>\n\n\n\n

[13] Hoffman, E., Mielicki, W. P. 2013. Tr\u00f3jtlenek arsenu: wp\u0142yw na proces wzrostu i r\u00f3\u017cnicowania kom\u00f3rek nowotworowych oraz mo\u017cliwe zastosowanie w terapii choroby nowotworowej. Post\u0119py Hig. Med. Do\u015bw., 67, 817-827.<\/p>\n\n\n\n

[14] J\u0119drzejczak, W. W. 2001. Tr\u00f3jtlenek arsenu w leczeniu ostrej bia\u0142aczki promielocytowej. Wsp\u00f3\u0142cz. Onkol., 5(4), 145-146.<\/p>\n\n\n\n

[15] Jiang, J. Q., Graham, N., Andre, C., Kelsall, G. H., Brandon, N. 2002. Laboratory Study of Electro-Coagulation-Flotation for Water Treatment. Water Res., 36, 4064. DOI: 10.1016\/s0043-1354(02)00118-5.<\/p>\n\n\n\n

[16] Jiang, J. Q., Xu, Y., Simon, J., Quill, K., Shettle, K. 2007. Laboratory Study of Boron Removal by Mg\/Al Double-Layered Hydroxides. Ind. Eng. Chem. Res., 46, 4577. DOI: 10.1021\/ie0703639.<\/p>\n\n\n\n

[17] Kaczmarski, M., Chorosty\u0144ski, A., \u0141ach, A., Wrona, M. 2019. An analysis of bioelements in the Skurce waters of Sanok district on the border of the Eastern and Western Carpathians and their impact on the functioning of the human body. Rocznik Ochrona \u015arodowiska,21, 926-950.<\/p>\n\n\n\n

[18] Kavahan, S., Yurdakoc, M., \u015eekl, Y., Yurdakoc, K. 2006. Removal of boron from aqueous solution by clays and modified clays. J. Colloid Interface Sci., 293.1: 36-42. DOI: 10.1016\/j.jcis.2005.06.048.<\/p>\n\n\n\n

[19] Kondracki, J. W. 2011. Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.<\/p>\n\n\n\n

[20] Kotowski, T., Satora, S. 2011. Conception of the desalination plant at Ba\u0144ska Ni\u017cna \u2013 usability of a post-proces concentrate. Biuletyn Pa\u0144stwowego Instytutu Geologicznego, 445, 309-316.<\/p>\n\n\n\n

[21] Kulik-Kupka, K., Koszowska, A., Bro\u0144czyk-Puzo\u0144, A., Nowak, J., Gwidek, K., Zubelewicz-Szkodzi\u0144ska, B. 2016. Arsen \u2013 trucizna czy lek? Medycyna Pracy, 67(1), 89-96.<\/p>\n\n\n\n

[22] Li, J., Wang, M., Zhao, Y., Yang, H., Zhong, Y. 2018. Enrichment of lithium from salt lake brine by forward osmosis. Royal Society open science, vol. 5(10). DOI: 10.1098\/rsos.180965.<\/p>\n\n\n\n

[23] Li, X., Mo, Y., Qing, W., Shao, S., Tang, C.Y., Li, J. 2019. Membrane-based technologies for lithium recovery from water lithium resources: A review. Journal of Membrane Science, vol. 591.<\/p>\n\n\n\n

[24] \u0141ach, A. 2005. Szukamy w\u00f3d uzdrowiskowych na Podkarpaciu. Bioskop. Warszawa.<\/p>\n\n\n\n

[25] \u0141ach, A., Paszty\u0142a, G. 2013. Unikalne wody litowo-arsenowe. LAB Laboratoria Aparatura, Badania 6. Katowice: Roble Sp. z o.o.<\/p>\n\n\n\n

[26] Michalczyk, Z., red. 2001. \u0179r\u00f3d\u0142a Wy\u017cyny Lubelskiej i Roztocza. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu MCS.<\/p>\n\n\n\n

[27] Michalski, R. 2006. Wody mineralne \u2013 pi\u0107 albo nie pi\u0107? Laboratorium. Wyd. ELAMED. Katowice: (11).<\/p>\n\n\n\n

[28] Paczy\u0144ski, B., Sadurski A., red. 2007. Regional hydrogeology of Poland. Vol. 2, Waters mineral, healing and thermal and mine. Warszawa: Pa\u0144stw. Inst. Geol., 204.<\/p>\n\n\n\n

[29] Pasiecznik, I., Szczepaniak, W., Ma\u0144czak, M. 2009. Boron removal from aqueous solutions in presence of phosphate ions. Institute of Environment Protection Engineering, Wroc\u0142aw University of Technology. pl. Grunwaldzka 9. Wroc\u0142aw.<\/p>\n\n\n\n

[30] Pytka, P. 2005. Bieszczadzkie \u201e\u015bwi\u0119te \u017ar\u00f3d\u0142a\u201d \u2013 cenne obiekty krajobrazu kulturowego. Annales Universitatis Mariae Curie-Sk\u0142odowska. Sectio B. Geographia, Geologia, Mineralogia et Petrographia. Lublin: Vol. LX.<\/p>\n\n\n\n

[31] Rajchel, L. 2000. \u0179r\u00f3d\u0142a w\u00f3d siarczkowych w Karpatach Polskich. Geologia. AGH, 26(3), 309-373.<\/p>\n\n\n\n

[32] Rajchel, L. 2016. Brine springs of Tyrawa Solna within the skole unit of the Outer Carpathians. Biuletyn Pa\u0144stwowego Instytutu Geologicznego, 466, 253-260. DOI: 10.5604\/01.3001.0009.4329<\/p>\n\n\n\n

[33] Richard, C., Dart. 2003. Medical toxicology. Philadelphia: Lippincott, Williams and Wilkins.<\/p>\n\n\n\n

[34] Rozporz\u0105dzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 kwietnia 2006 r. w sprawie zakresu bada\u0144 niezb\u0119dnych do ustalenia w\u0142a\u015bciwo\u015bci leczniczych naturalnych surowc\u00f3w leczniczych i w\u0142a\u015bciwo\u015bci leczniczych klimatu, kryteri\u00f3w ich oceny oraz wzoru \u015bwiadectwa potwierdzaj\u0105cego te w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Dz. U. z 2006 r. Nr 80, poz. 565.<\/p>\n\n\n\n

[35] Rozporz\u0105dzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 kwietnia 2003 w sprawie szczeg\u00f3lnych warunk\u00f3w sanitarnych oraz wymaga\u0144 w zakresie przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji lub w obrocie naturalnymi wodami mineralnymi i naturalnymi wodami \u017ar\u00f3dlanymi. Dz. U. z 2003 r. Nr 89, poz. 842.<\/p>\n\n\n\n

[36] Rozporz\u0105dzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jako\u015bci wody przeznaczonej do spo\u017cycia przez ludzi. Dz. U. z 2017 r., poz. 2294.<\/p>\n\n\n\n

[37] Schiller, G. J., Slack, J., Hainsworth, J. D., Mason, J., Saleh, M., Rizzieri, i wsp. 2006. Phase II multicenter study of arsenic trioxide in patients with myelodysplastic syndromes. J. Clin. Oncol., 24(16), 2456-2464.<\/p>\n\n\n\n

[38] Shen, Z. X., Chen, G. Q., Ni, J. H., Li, X. S., Xiong, S. M., Qui, Q. Y. 1997. Use of arsenic trioxide (As\u2082O\u2083) in the treatment of acute promyelocytic leukemia (APL) II. Clinical efficacy and pharmacokinetics in relapsed patients. Blood, 89(9), 3354-3360.<\/p>\n\n\n\n

[39] Sun, S. Y., Cai, L. J., Nie, X. Y., Song, X., Yu, J. G. 2015. Separation of magnesium and lithium from brine using Desal nanofiltration membrane. Journal of Water Process Engineering, vol. 7. 210-217. DOI: 10.1016\/j.jwpe.2015.06.012.<\/p>\n\n\n\n

[40] Szczepaniak, W. 2019. Metody instrumentalne w analizie chemicznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.<\/p>\n\n\n\n

[41] TOXICOLOGICAL. 2007. Profile for arsenic. US Department of Health and Human Service, Agency for Toxic Substances and Disease Registry. 559.<\/p>\n\n\n\n

[42] Uliasz-Misiak, B. 2016. Water accompanying hydrocarbon deposits as a potential source of iodine, lithium and strontium. Gosp. Sur. Miner., 32. 2, 31-44. DOI: 10.1515\/gospo-2016-0012.<\/p>\n\n\n\n

[43] USNRC. 2001. Arsenic in drinking water. D.C. United States National Research Council, National Academy Press, Washington.<\/p>\n\n\n\n

[44] Yaroshchuk, A., Bruening, M. L., Zholkovskiy, E. 2019. Modelling nanofiltration of electrolyte solutions. Advances in Colloid and Interface Science. vol.268, 39-63. DOI: 10.1016\/j.cis.2019.03.004.<\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Andrzej \u0141ach, Monika Adamska, Pawe\u0142 Ryba, GWiTS 12\/2025<\/div>\n

…<\/a><\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[33],"class_list":["post-1103","post","type-post","status-publish","format-standard","category-wszystkie_artykuly","tag-12-2025"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1103"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3300,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1103\/revisions\/3300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gwits.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}